Hashimoto'da ceviz, badem ve fındık: günde ne kadar?

Ceviz, fındık ve badem bu toprakların ürünüdür; çoğu evde bir kavanozda hazır bekler. Hashimoto'da (halk arasında haşimato) kuruyemişle ilgili iki soru öne çıkar: günde ne kadar yenir ve Brezilya cevizi gerçekten gerekli midir?

Hashimoto'da kuruyemiş yenir mi?

Yenir. Cevizin, bademin ya da fındığın Hashimoto'yu kötüleştirdiğine dair bir kanıt bilinmiyor. Dünya Sağlık Örgütü kuruyemişi sebze, meyve, baklagil ve tam tahılla birlikte sağlıklı beslenmenin parçaları arasında sayar.

Tek istisna eleme diyetleridir. Otoimmün protokolde (AIP) kuruyemiş ve tohumlar bir süreliğine çıkarılır, sonra tek tek geri eklenir. Hashimoto'da bu diyeti inceleyen çalışma küçüktür ve kontrol grubu yoktur; kuruyemişin tek başına etkisi ölçülmemiştir. Diyetin ayrıntısı otoimmün protokol (AIP) sayfasında.

Ceviz, badem ve fındık ne sağlar?

• Ceviz: omega-3'ün bitkisel biçimini içerir. Balıktaki omega-3 ile aynı sayılmaz, ama balık yemeyenler için değerli bir kaynaktır.
• Badem: E vitamini, magnezyum ve bir miktar kalsiyum verir.
• Fındık: E vitamini ve zeytinyağındakine benzer türde yağ içerir.
• Antep fıstığı ve kaju: protein ve lif katkısı yapar; kaju daha tatlı ve yumuşak olduğu için ölçüsü kolay kaçar.
• Kabak ve ayçiçeği çekirdeği: çinko ve selenyum içerir; kabuklu olanı yemek daha uzun sürdüğü için porsiyonu kendiliğinden sınırlar.

Hepsinin ortak yanı lif, protein ve doymamış yağı bir arada taşımasıdır. Bu yüzden kuruyemiş kan şekerini yavaş yükseltir ve uzun süre tok tutar. Yağların karşılaştırması Hashimoto'da hangi yağ kullanılır yazısında.

Günde ne kadar kuruyemiş yenir?

Hashimoto'ya özel bir sınır yok. Diyetisyen pratiğinde ölçü günde bir avuçtur. Avuç herkeste farklı olduğu için sayıyla düşünmek daha kolaydır:

• Ceviz: 2–3 tam (4–6 yarım)
• Badem ya da fındık: 10–12 tane
• Antep fıstığı: kabuklu 20–25 tane
• Kabak çekirdeği: kabuklu 1 küçük çay tabağı
• Karışık yiyecekseniz: 1 ceviz, 5 badem, 5 fındık

Kuruyemiş besleyicidir ama kalorisi yoğundur. Televizyon karşısında paketten yenen çerez kolayca üç dört avucu bulur. Yiyeceğiniz kadarını küçük bir kâseye ayırıp paketi dolaba kaldırın. Kilo vermekte zorlanıyorsanız kuruyemişi öğüne ek olarak değil, bisküvi ya da simidin yerine koyun; bu konunun bütünü Hashimoto'da kilo verememe yazısında.

Brezilya cevizi her gün yenmeli mi?

Gerekmez. Brezilya cevizi selenyum açısından çok zengindir; selenyum da tiroid hormonlarının işlenmesinde görev alan bir mineraldir. Bu yüzden "günde iki tane yiyin" önerisi sık dolaşır. Ancak cevizdeki selenyum, ağacın yetiştiği toprağa göre büyük fark gösterir; bir tanede ne kadar olduğunu bilemezsiniz.

Selenyum takviyesini Hashimoto'da inceleyen bir sistematik derleme, takviyenin hastalığın seyrine yararını gösteren yeterli belge olmadığı sonucuna varmıştır. Fazla selenyum ise zararlıdır; saç ve tırnak dökülmesi bilinen belirtileridir. Selenyum takviyesi, selenyumlu multivitamin ve düzenli Brezilya cevizi üst üste bindiğinde toplam fark edilmeden yükselir.

Brezilya cevizini düzenli yiyip yemeyeceğinize diyetisyeninizle karar verin. Balık, yumurta, et ve baklagil yiyen biri selenyumu zaten sofradan alır. Ayrıntı Hashimoto ve selenyum yazısında.

Çiğ mi, kavrulmuş mu, tuzlu mu?

İlk seçenek çiğ ya da yağsız kavrulmuş, tuzsuz kuruyemiştir. Tuzlu, soslu, bal ya da şeker kaplı ürünler çerezi atıştırmalığa çevirir. Ödem şikâyeti olanlarda tuzlu çerez ertesi gün yüzük ve ayakkabıda kendini belli eder.

Fındık ezmesi, badem ezmesi ve tahin de aynı gruptandır. Etikette tek kalem arayın: yalnız fındık ya da yalnız susam. 1 tatlı kaşığı ezme, yaklaşık yarım avuç kuruyemişe denk düşer. Kakaolu fındık kreması ise şekeri yüksek bir tatlıdır; onun yeri Hashimoto'da şeker ve tatlı yazısında.

Ceviz ve tiroid ilacı: kime sorulur?

Lifli ve yağlı besinler tiroid ilacıyla (levotiroksin) etkileşebilir; ceviz ikisini birden taşır. Bu, cevizi bırakmanız anlamına gelmez. İlacınızı hekiminizin tarif ettiği biçimde alın; ceviz ve öteki kuruyemişlerle arasını hekiminize ya da eczacınıza sorun. Cevizi kahvaltıda yoğurdun ya da peynirin yanına eklemek pratik bir yoldur.

İlacınız akşam saatindeyse gece atıştırması olarak yenen kuruyemişi de hekiminizle konuşun. Kuruyemişi gün içinde ara öğün olarak yemek çoğu kişi için daha pratiktir.

Markette ve evde nelere dikkat edilir?

Kuruyemiş yağlı olduğu için bayatlayınca acılaşır; nemli ortamda küflenebilir. Acı, ekşi ya da küf kokulu taneleri yemeyin, tükürüp atın. Buruşmuş, kararmış, içi tozlu tanelerle dolu paketi almayın.

• Açıkta satılan yerine kapalı ambalajlı ve yeni mahsul ürünü seçin.
• Kabuklu ceviz ve fındık daha uzun dayanır.
• Evde cam kavanozda, serin ve karanlık yerde saklayın; yazın buzdolabına koyun.

Gün içinde hangi öğüne eklenir?

Kuruyemiş tek başına ara öğün olabilir, ama bir meyve ya da yoğurtla birlikte daha dengeli bir öğün kurar. Birkaç örnek: 1 elma ve 10 badem; 1 kâse yoğurt, 2 ceviz ve tarçın; yulaf ezmesinin üstüne 1 yemek kaşığı kıyılmış fındık; yeşil salataya 1 yemek kaşığı çiğ ayçiçeği içi. Meyve eşleştirmeleri için Hashimoto'da meyve yazısına bakabilirsiniz.

Ana yemekte de yeri vardır: cevizli kabak salatası, bademli pilav ya da fındıklı ıspanak, o günün kuruyemiş payını yemeğin içine taşır.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Kuruyemiş yedikten sonra dudakta, dilde ya da boğazda şişme, yaygın kurdeşen, hırıltı ya da nefes darlığı olursa hemen 112'yi arayın; bu ağır alerji belirtisi olabilir. Ağızda kaşıntı gibi hafif belirtileri de hekiminize anlatın.

Selenyum takviyesi ya da düzenli Brezilya cevizi kullanırken saçlarınız dökülmeye, tırnaklarınız kırılmaya başladıysa kullandığınız ürünlerin listesiyle hekiminize gidin. Küçük çocuklara bütün kuruyemiş verilmez; boğulma riski taşır.

Kuruyemiş, yeşil sebze ve baklagilin getirdiği magnezyum için Hashimoto'da magnezyum yazısına bakabilirsiniz.

Keten tohumu, chia, kabak çekirdeği ve tahin için ayrı bir rehber hazırladık: Hashimoto'da keten tohumu, chia ve kabak çekirdeği.

Sık sorulan sorular

Hashimoto'yum, selenyum takviyesi kullanıyorum; üstüne Brezilya cevizi de yiyebilir miyim?

Hekiminize sormadan ikisini birlikte kullanmayın. Takviye zaten belirli bir miktar selenyum verir; Brezilya cevizinin içeriği ise taneden taneye değişir. Üst üste bindiğinde fazla alım riski doğar; saç ve tırnak dökülmesi bunun bilinen belirtisidir. Takviyeye devam edip etmeyeceğinizi hekiminizle konuşun, o süre içinde ceviz, badem ve fındıkla yetinin.

Hashimoto hastasıyım ve kilo vermeye çalışıyorum; kuruyemiş kilo aldırır mı?

Ölçüsü kaçarsa aldırabilir, çünkü kalorisi yoğundur. Günde bir avuç, yani 2–3 ceviz ya da 10–12 badem, çoğu planda rahatça yer bulur. Kuruyemişi mevcut atıştırmalığın yerine koyun, üstüne eklemeyin. Paketten yemek yerine kâseye ayırmak ve tuzsuz olanı seçmek miktarı kendiliğinden sınırlar.

Hashimoto'm var, akşamları çayın yanında tuzlu karışık çerez yiyorum; sakıncası olur mu?

Her akşam yapılırsa tuz ve miktar sorun olur. Karışık çerezde leblebi, mısır ve kaplamalı fıstık da bulunur; bir kâse kolayca birkaç porsiyonu geçer. Tuzsuz ve çiğ kuruyemişe geçin, bir avuçla sınırlayın. Sabah yüzünüzde ve ellerinizde şişlik oluyorsa önce akşamki tuzu azaltmayı deneyin.

Hashimoto'm var, inek sütü yerine badem sütü içiyorum; aynı şey sayılır mı?

Sayılmaz. Badem sütünün proteini sütten çok düşüktür; kalsiyumu ancak eklenmişse bulunur, iyot ise çoğu üründe yoktur. Etikette "kalsiyum eklenmiş" ve "şekersiz" ifadelerini arayın; kahvenize ya da yulafınıza ekleyebilirsiniz. Sütü laktoz yüzünden bıraktıysanız laktozsuz süt ya da yoğurt besin değeri açısından daha yakın bir seçenektir.

Kaynaklar

1. Ventura M ve ark. Selenium and Thyroid Disease: From Pathophysiology to Treatment. Int J Endocrinol 2017 — selenyumun tiroiddeki görevi ve besin kaynakları
2. Winther KH ve ark. Insufficient documentation for clinical efficacy of selenium supplementation in chronic autoimmune thyroiditis, based on a systematic review and meta-analysis. Endocrine 2017 — Hashimoto'da selenyum takviyesinin yararına ilişkin kanıtın yetersizliği
3. NHS. Vitamins and minerals: Others (selenium) — selenyum kaynakları ve fazla alımın belirtileri
4. World Health Organization. Healthy diet — kuruyemişin sağlıklı beslenmedeki yeri
5. Abbott RD, Sadowski A, Alt AG. Efficacy of the Autoimmune Protocol Diet as Part of a Multi-disciplinary, Supported Lifestyle Intervention for Hashimoto's Thyroiditis. Cureus 2019 — Hashimoto'da AIP diyeti (küçük, kontrol grubu olmayan çalışma)
6. Jonklaas J ve ark. Guidelines for the treatment of hypothyroidism: prepared by the American Thyroid Association task force on thyroid hormone replacement. Thyroid 2014 — tiroid ilacı ile besinlerin etkileşimi