Hashimoto'da ıspanak ve pazı yenir mi? Yeşil yapraklılar hakkında bilinenler
Hashimoto'da ıspanak, pazı ve semizotu yenir. Ispanak lahanagil ailesinden değildir; tiroidi yavaşlattığı iddiasını destekleyen bir bilgi yok. Roka ve tere lahanagildir ama salata miktarında sorun yaratmaz. Ispanaktaki demir bitkisel demirdir, tek demir kaynağı sayılmamalı. Böbrek taşı geçmişiniz varsa yeşil yapraklıları ne sıklıkla yiyeceğinizi hekiminize sorun.
Bazı "Hashimoto'da yasak besinler" listelerinde ıspanak da geçer ve pazardan bir demet ıspanak almak bile soru işaretine dönüşür. Hashimoto (halk arasında haşimato) tanısı alan biri ıspanak, pazı ve semizotu yiyebilir. Ispanak lahanagil ailesinden değildir ve tiroidi yavaşlattığını gösteren bir bilgi yoktur. Roka ve tere lahanagil ailesindendir ama bir salata kasesindeki miktarda yenebilir.
Ispanak tiroidi yavaşlatır mı?
"Goitrojen" denen maddeler çok yüksek miktarda alındığında tiroidin iyot kullanmasını zorlaştırabilir. Bu tartışma lahana, brokoli, karnabahar, turp, roka ve tere gibi lahanagil sebzeleri için yapılır. Bu sebzelerde bile olağan tüketim miktarlarının tiroid için risk oluşturmasının beklenmediği bildirilir. Ispanak, pazı ve semizotu bu ailede yer almaz; internet listelerinde ıspanağın neden goitrojenler arasına girdiği de belli değildir.
Lahanagillerin çiğ ve pişmiş halinin farkını Hashimoto'da brokoli ve lahana yazısında ayrıca anlattık.
Yeşil yapraklı sebzeler ne sağlar?
Ispanak, pazı, semizotu, roka ve tere lif, folat, K vitamini, bitkisel demir ve bazı mineraller içerir. Enerjileri düşüktür; bir tabak zeytinyağlı ıspanak, yanında yoğurt ve bir dilim ekmekle tam bir öğün olur. Sağlıklı beslenme rehberleri her gün birkaç porsiyon sebze yemeyi önerir; yeşil yapraklılar bu porsiyonları çeşitlendirmenin kolay bir yoludur.
Ispanaktaki demir bitkisel demirdir ve etteki demir kadar kolay emilmez. Hashimoto'da demir eksikliği sık görülür; bu yüzden ıspanağı tek demir kaynağınız saymayın. Demiri hangi besinlerden alabileceğinizi ve emilimi kolaylaştıran eşleştirmeleri Hashimoto'da demir ve B12 yazısında anlattık.
Ispanakta oksalat sorun olur mu?
Ispanak, pazı ve semizotu oksalat içeren sebzelerdendir. Oksalat, aynı öğündeki kalsiyumun bir kısmına bağlanır; bu yüzden ıspanak iyi bir kalsiyum kaynağı sayılmaz. Çoğu kişi için bu bir sorun değildir. Ispanağın yanına yoğurt koymak Türk mutfağında zaten yaygındır ve kalsiyumu yoğurttan alırsınız.
Daha önce böbrek taşı düşürdüyseniz durum farklıdır; oksalatlı sebzeleri hangi sıklıkta yiyebileceğinizi hekiminizle konuşun.
Ispanak ve pazı nasıl pişirilir?
- Yaprakları bol suda birkaç kez yıkayın; kök kısmındaki toprak ve kumu iyice temizleyin.
- Tencereye fazla su koymayın; ıspanak kendi suyunu salar.
- Kısa süre pişirin; uzun kaynatmak rengi ve tadı bozar.
- Pişmiş ıspanağı bekletecekseniz soğuyunca buzdolabına kaldırın, kısa sürede tüketin ve defalarca ısıtmayın.
- Tuzu azaltmak için limon, sarımsaklı yoğurt ya da pul biber kullanın.
Hashimoto sofrası için ıspanaklı ve pazılı yemekler
- Zeytinyağlı ıspanak: soğan, bir avuç pirinç ve zeytinyağıyla; yanına sarımsaklı yoğurt.
- Yumurtalı ıspanak: kahvaltı ya da akşam için hızlı bir tava yemeği.
- Kıymalı ıspanak: az yağlı kıymayla; demir bakımından daha zengin bir tabak.
- Pazı sarması: bulgurla ya da glutensiz beslenenler için pirinçle.
- Pazı kavurması: zeytinyağı ve sarımsakla, yanında mercimek çorbası.
- Yoğurtlu semizotu salatası: yaz öğlenleri için serin bir yan tabak.
- Roka ve tereli salata: limon ve zeytinyağıyla, balığın yanında.
Nohutla pişirilen ayrıntılı bir tarif için nohutlu ıspanak tarifine bakabilirsiniz. Diğer sebze ve besin gruplarının listesini Hashimoto'da ne yenir, ne yenmez yazısında topladık.
Ispanak yemeğinin yanına ne konur?
Zeytinyağlı ıspanağı yoğurtla, bir dilim tam tahıllı ekmekle ya da birkaç kaşık bulgur pilavıyla tamamlayın. Yanına domates salatası ya da mandalina gibi bir meyve koymak tabağı renklendirir. Kıymalı ya da yumurtalı ıspanak proteini de tabağa getirir; zeytinyağlı ıspanağın yanına haşlanmış yumurta ya da mercimek köftesi koyabilirsiniz.
Yeşil yapraklıları nasıl seçer ve saklarsınız?
Ispanak ve pazı sonbahardan ilkbahara kadar, semizotu yazın bulunur; roka, tere ve maydanoz ise yıl boyu pazardadır. Yaprakları diri, sararmamış ve lekesiz olanları seçin. Eve gelince yıkamadan, delikli bir poşette ya da nemli bir bezle sarıp buzdolabının sebzeliğine koyun ve birkaç gün içinde pişirin. Haftalık listeye bir demet ıspanak, bir demet pazı ve bir demet roka yazmak, farklı günlerde farklı yemekler yapmanızı sağlar.
Yeşil yapraklılar haftalık sofraya nasıl yerleşir?
Ispanak ve pazıyı haftanın birkaç öğününe yaymak, aynı yemeği art arda pişirmekten daha kolaydır. Örneğin pazartesi zeytinyağlı pazı, çarşamba yumurtalı ıspanak, cuma da salatada roka ve semizotu gibi bir düzen kurabilirsiniz. Pişmiş yeşilliği tabağın bir köşesine koyup yanına baklagil, yoğurt ya da tavuk eklemek öğünü doyurucu yapar.
Tencere yemeklerinde zeytinyağlı pişirmeyi Hashimoto'da zeytinyağlı yemekler yazısında, çiğ yeşilliklerle kurulan öğünleri Hashimoto için salata tarifleri yazısında bulabilirsiniz. Hangi ay hangi yeşilliğin pazarda bol olduğunu mevsim sebze ve meyve takvimi gösterir; ıspanak ve pazı daha çok soğuk aylarda, semizotu yazın bulunur.
Ne zaman hekime başvurmalı?
- Böbrek taşı geçmişiniz ya da böbrek hastalığınız varsa: yeşil yapraklı sebze miktarını hekiminizle konuşun.
- Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız: K vitamini içeren bu sebzeleri nasıl tüketmeniz gerektiğini hekiminize sorun; miktarı kendiliğinizden birden artırmayın ya da kesmeyin.
- Halsizlik, nefes darlığı ya da saç dökülmesi gibi şikâyetleriniz varsa: beslenmeyi değiştirmekle yetinmeyin, kan değerlerinizi hekiminizle birlikte değerlendirin.
Sık sorulan sorular
Hashimoto'yum, ıspanağı çiğ salatada yiyebilir miyim?
Yiyebilirsiniz. Ispanak lahanagil ailesinden olmadığı için çiğ ya da pişmiş yenmesinin tiroid açısından bilinen bir farkı yoktur. Taze ıspanak yapraklarını iyice yıkayıp limonlu, zeytinyağlı bir salatada kullanabilirsiniz; marul ve rokayla karıştırmak tadı da çeşitlendirir. Böbrek taşı geçmişiniz varsa çiğ ıspanağı ne sıklıkta yiyebileceğinizi hekiminize sorun.
Hashimoto hastasıyım, ferritinim düşük; her gün ıspanak yemem yeter mi?
Yetmeyebilir. Ispanaktaki bitkisel demir etteki demir kadar kolay emilmez ve düşük ferritinin nedeni yalnız beslenme olmayabilir. Kırmızı et, tavuk, balık, baklagil ve yeşil yaprakları birlikte düşünün; ıspanağı kıymayla, mercimekle ya da yumurtayla pişirmek tabağı zenginleştirir. Demir takviyesi gerekip gerekmediğine ve düşüklüğün nedeninin araştırılmasına hekiminiz karar verir.
Hashimoto'm var, roka ve tere lahanagil ise salatadan çıkarmalı mıyım?
Çıkarmanız gerekmez. Lahanagillerin tiroide etkisi çok yüksek miktarlarda ve iyot eksikliğinde konuşulur; bir tabak salatadaki bir avuç roka bu düzeyin çok altındadır. Tuz kullanıyorsanız iyotlu tuzu tercih edin, ama miktarını az tutun. Roka ve tereyi haftanın birkaç gününe yaymak da çeşitliliği artırır. Tahlil sonuçlarınızla ilgili bir endişeniz varsa hekiminize danışın.
Hashimoto'da dondurulmuş ıspanak kullanılır mı?
Kullanılır. Dondurulmuş ıspanak pratik bir seçenektir ve mevsimi dışında da yeşil yaprak yemeyi kolaylaştırır. Etikette tuz, krema ya da sos eklenip eklenmediğine bakın, sade olanı seçin. Paketteki pişirme önerisine uyun ve bir kez çözülen ürünü yeniden dondurmayın. Pişirdikten sonra kalanı buzdolabında saklayın. Dondurulmuş pazı da aynı biçimde kullanılabilir.
Hashimoto'yum, ıspanaklı yemeği ertesi gün ısıtıp yiyebilir miyim?
Yiyebilirsiniz. Pişmiş ıspanak ya da pazıyı soğuduktan sonra iki saat içinde kapağı kapalı bir kapta buzdolabına kaldırın ve ertesi gün bir kez, iyice ısıtarak tüketin. Aynı yemeği defalarca ısıtıp soğutmayın. Yemeği dondurmak isterseniz küçük kaplara bölün; çözdüğünüz porsiyonu yeniden dondurmayın.
Kaynaklar
- Felker P ve ark. Concentrations of thiocyanate and goitrin in human plasma, their precursor concentrations in brassica vegetables, and associated potential risk for hypothyroidism. Nutr Rev 2016 — goitrojenlerin lahanagillerle ilgili olması ve olağan tüketimde tiroid riski
- Rayman MP. Multiple nutritional factors and thyroid disease, with particular reference to autoimmune thyroid disease. Proc Nutr Soc 2019 — otoimmün tiroid hastalığında demir dahil besin öğelerinin yeri
- WHO. Healthy diet — günde en az 400 gram sebze ve meyve önerisi
- NHS. The Eatwell Guide — sebzenin dengeli tabaktaki payı