Hashimoto ve soya: soya sütü ve tofu tiroid ilacını etkiler mi?

Soya, Hashimoto ile ilgili en çok kafa karıştıran besinlerden biridir. Kimi kaynak tamamen yasaklar, kimi hiçbir etkisi olmadığını söyler. Hashimoto soya ilişkisinde araştırmaların gösterdiği iki ayrı konu var: soyanın tiroid ilacına etkisi ve tiroid bezinin kendisine etkisi. Aşağıda ikisi ayrı ayrı anlatılıyor.

Hashimoto soya tüketimini yasaklar mı?

Yasaklamaz. Normal miktarda soya, Hashimoto'lu biri için de sofrada yer alabilir. Dikkat edilecek nokta, soyanın ne zaman yendiğidir.

Soya hakkındaki kaygılar çoğunlukla iki kaynaktan gelir. Birincisi, laboratuvarda yüksek miktarda soya bileşiğiyle yapılan deneylerdir. İkincisi, iyotlu tuzun yaygınlaşmasından önceki yıllarda soya ağırlıklı beslenen bebeklerde yapılan gözlemlerdir. Bu bulgular, dengeli beslenen bir yetişkinin sofrasına doğrudan uyarlanamaz.

Burada genel bir hatırlatma yapalım: beslenme düzeni Hashimoto'nun çaresi değildir; hekim tedavisinin yerini tutmaz. Soyayı yemenin ya da bırakmanın hastalığın seyrini değiştirdiği gösterilmemiştir. Soya tüketiyorsanız bunu ilacınızı yazan hekime söylemeniz yeterlidir.

Soya tiroid ilacını nasıl etkiler?

Levotiroksin (tiroid hormonu ilacı) bağırsaktan emilir. Soya ürünleri bu emilimi azaltabilir. Soyayı düzenli olarak ilaçla birlikte tüketen, tiroidi az çalışan kişilerde ilaç ihtiyacının arttığı bildirilmiştir.

Soyanın emilimi nasıl azalttığı tam olarak bilinmiyor. İlacın bağırsakta soya proteinine bağlanması olası açıklamalardan biridir. Mekanizma ne olursa olsun, ilacınızla soya arasındaki düzeni kendiniz kurmayın; bunu hekiminize ya da eczacınıza sorun.

Pratikte yapılacaklar şunlardır:

• İlacı hekiminizin söylediği saatte ve tarif ettiği biçimde alın.
• Soya sütü, tofu ya da soya içeren kahvaltılıkları sık tüketiyorsanız bunu hekiminize söyleyin; ilacınızla arasını ona danışın.
• Soya tüketiminizi her gün benzer düzende tutun. Ani artış ya da bırakma, ilacın etkisini değiştirebilir.
• Beslenme düzeninizi belirgin biçimde değiştirdiyseniz bunu kontrol tahlilinde hekiminize söyleyin.

Kahvaltı tabağıyla ilgili beslenme önerilerini levotiroksin ve kahvaltı saati yazısında anlattık.

Soya tiroid bezinin kendisine zarar verir mi?

Soyada izoflavon adı verilen bitki bileşikleri bulunur. Laboratuvar çalışmalarında bu bileşiklerin tiroidin iyodu kullanmasını zorlaştırabildiği görülmüştür. Bu yüzden soya, goitrojen (tiroidi yavaşlatabilen bitki bileşikleri) içeren besinler arasında sayılır.

İnsanlarda yapılan çalışmaları inceleyen derleme ise farklı bir tablo çiziyor. Tiroid işlevi normal ve iyot alımı yeterli olan kişilerde soya, tiroid değerlerini belirgin biçimde değiştirmedi. Etki daha çok iyot eksikliğinde öne çıkıyor. Bu durum turpgillerle benzerdir; konuyu brokoli ve lahana yazısında ele aldık.

Hashimoto'lu birinin tiroid değerlerini çoğu zaman ilaç tedavisi belirler. Bu yüzden pratikte öne çıkan konu, soyanın tiroid bezinden çok ilacın emilimine etkisidir.

Hangi ürünlerde soya bulunur?

Soya yalnız soya sütünde bulunmaz. Etiket okurken şu ürünlere dikkat edin:

• Soya sütü, soya yoğurdu ve bazı bitkisel kahve kremaları.
• Tofu, tempeh, edamame ve soya kıyması.
• Soya sosu ve miso.
• Bazı protein tozları ve protein barları.
• Hazır köfte, sucuk ve sosislerde dolgu olarak kullanılan soya proteini.
• Bazı ekmek, bisküvi ve unlu mamullerde kullanılan soya unu.
• Bitkisel peynirlerin ve bitkisel et ürünlerinin bir kısmı.

Soya sosu gibi ürünler yemeğe tat vermek için kullanılır. Zamanlama açısından asıl önemli olanlar, öğünün ana parçası olan soya sütü, tofu ve soya kıymasıdır.

Vejetaryen ya da vegan beslenen biri soyayı nasıl kullanmalı?

Et yemeyen kişiler için soya değerli bir protein kaynağıdır. Bu kişilerin soyayı bırakması gerekmez. Dikkat edilecek noktalar şunlardır:

• Soyanın tiroid ilacıyla etkileşebildiği bilinir; ilacınızla arasını eczacınıza sorun.
• Protein kaynakları çeşitlendirilir: mercimek, nohut, kuru fasulye ve barbunya da düzenli olarak sofraya girer.
• İyot kaynakları gözden geçirilir. Bitkisel beslenmede iyot alımı düşük kalabilir ve bu, soyanın tiroide etkisini artırabilir.

Soya sütünü kahvaltıda kullanmak istiyorsanız bunu ilacınızı yazan hekimle konuşun. İlaç saatine dair her karar onundur; saati kendi başınıza değiştirmeyin.

Bitkisel beslenenler için ayrıntılı öneriler vejetaryen ve vegan Hashimoto'lular sayfasında yer alıyor.

Soyayı tamamen bırakmak gerekir mi?

Gerekmez. Soyayı sevmiyorsanız ya da sindirimde sorun yaşıyorsanız yemeyebilirsiniz; Hashimoto açısından bir eksiklik doğmaz. Soyayı seviyorsanız tüketmeye devam edebilirsiniz; bunu kontrolde hekiminize söylemeniz yeterlidir.

Asıl kaçınılması gereken, sık değişen bir düzendir. Bir dönem her gün soya sütü içip sonra tamamen bırakmak ilacın emilimini dalgalandırabilir. Kontrol tahlilindeki değişimin nedeni de böylece anlaşılmaz hâle gelir. Hangi besinleri seçerseniz seçin, düzeni sabit tutmak işinizi kolaylaştırır.

Soya izoflavon takviyeleri için ne söylenebilir?

Menopoz döneminde kullanılan bazı takviyeler yoğun soya izoflavonu içerir. Bu ürünlerin Hashimoto'lularda güvenli olup olmadığını gösteren yeterli araştırma yoktur. Böyle bir takviye düşünüyorsanız önce hekiminizle konuşun.

Besin olarak soya ise dengeli bir düzende yer alabilir. Çoğu Hashimoto'lu için temel çerçeve olan Akdeniz tipi beslenme düzenine soya da eklenebilir; ilacınızla arasını hekiminize sorun.

Soya kullanan biri için örnek bir gün nasıl görünür?

Soyayı sofradan çıkarmadan günün öğünlerine dağıtmak mümkündür. Aşağıdaki gün yalnız bir besin örneğidir; ilacınızın saatini ve öğünlerle arasını hekiminiz belirler.

• Kahvaltı: soyasız bir tabak, örneğin yumurta, peynir ya da lor, domates, zeytin ve tam tahıllı ekmek.
• Öğle: tofulu sebze sote ya da soya kıymalı biber dolması, yanında yoğurt ya da salata.
• Ara öğün: mevsim meyvesi ve bir avuç fındık.
• Akşam: mercimek köftesi, nohutlu pilav ya da kuru fasulye, salata.

Market listesi: tofu ya da soya kıyması, yumurta, peynir, mercimek, nohut, kuru fasulye, bulgur, sebze ve meyve. Soya sütü kullanıyorsanız onu da sabah yerine öğleden sonraki içeceklerinize ayırın.

Soya konusunda sık yapılan hatalar nelerdir?

• Soya sütlü kahveyi her gün içip bunu kontrolde hekime söylememek.
• Soya içeren protein tozu ya da bar kullanırken bunu eczacıya sormamak.
• Hazır köfte ve sosis gibi ürünlerin etiketinde soya proteinini gözden kaçırmak.
• Bir hafta her gün soya sütü içip ertesi hafta tamamen bırakmak.
• Menopoz için kullanılan izoflavon takviyesini hekime söylememek.

Soya dışındaki kuru baklagiller için Hashimoto'da nohut, mercimek ve fasulye yenir mi yazısına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Hashimoto'yum ve kahvemi soya sütüyle içiyorum; bunu kime sormalıyım?

Soya sütü tiroid ilacıyla etkileşebilir; kahvenizle ilacınızın arasını hekiminize ya da eczacınıza sorun. Kahveyi soya sütüyle içtiğinizi kontrolde de söyleyin. İsterseniz zaman zaman inek sütü ya da yulaf içeceği deneyebilirsiniz; hangisini seçerseniz seçin, her gün benzer düzende kullanmak tahlil yorumunu kolaylaştırır. İlaç saatini kendi başınıza değiştirmeyin.

Hashimoto'yum, soya sosu kullandığım yemekler tiroid ilacımı etkiler mi?

Yemeğe tat vermek için kullanılan az miktardaki soya sosunun etkisi, soya sütü ya da tofuya göre çok daha küçüktür. Zamanlama açısından asıl önemli olanlar öğünün ana parçası olan soya ürünleridir. Soya sosunda dikkat edilecek nokta tuzdur; tansiyonunuz varsa az tuzlu çeşitleri seçin ve miktarı sınırlı tutun.

Hashimoto'yum ve veganım; tofu dışında hangi proteinleri kullanabilirim?

Mercimek, nohut, kuru fasulye, barbunya, bezelye, bulgur, kinoa ve yağlı tohumlar iyi seçeneklerdir. Kuru fasulye ya da nohutlu bir yemeği bulgur pilavıyla eşleştirmek öğünün protein değerini artırır. Vegan beslenmede iyot ve B12 alımı düşük kalabileceği için bu iki konuyu hekiminiz ve diyetisyeninizle ayrıca değerlendirin.

Hashimoto'yum, edamame ya da soya fasulyesi yemeği tiroidimi yavaşlatır mı?

İyot alımınız yeterliyse bunu beklemek için bir neden yoktur. İnsan çalışmalarını inceleyen derleme, tiroid işlevi normal ve iyot alımı yeterli kişilerde soyanın tiroid değerlerini belirgin biçimde değiştirmediğini gösterdi. Yine de soya tükettiğinizi hekiminize söyleyin ve tüketiminizi her gün benzer düzende sürdürün.

Kaynaklar

1. Messina M, Redmond G. Effects of soy protein and soybean isoflavones on thyroid function in healthy adults and hypothyroid patients. Thyroid 2006 — soya proteini ve izoflavonların tiroid işlevi ile ilaç ihtiyacına etkisi
2. Jonklaas J ve ark. Guidelines for the Treatment of Hypothyroidism. Thyroid 2014 — levotiroksin emilimini azaltan besinler ve alım zamanı
3. Eveleigh ER ve ark. Vegans, Vegetarians, and Omnivores: How Does Dietary Choice Influence Iodine Intake? A Systematic Review. Nutrients 2020 — bitkisel beslenmede iyot alımının düşük kalabilmesi