Hashimoto'da ne yenir, ne yenmez? Besin gruplarına göre liste

Halk arasında haşimato diye de yazılan Hashimoto tiroiditi, bağışıklık sisteminin tiroid bezine saldırdığı (otoimmün) bir hastalıktır. Tanıdan sonra en sık sorulan soru şudur: Hashimoto ne yenir ne yenmez? Aşağıda besinler üç gruba ayrılıyor: rahatça yenebilecekler, ölçülü tüketilecekler ve kaçınılması gerekenler. Her grubun neden orada durduğu da kısaca açıklanıyor.

Hashimoto ne yenir ne yenmez sorusunun kısa cevabı nedir?

Hashimoto'da yasak listesi, internette dolaşan listelerden çok daha kısadır. Temel düzen Akdeniz tipine yakın, dengeli bir beslenmedir. Sofrada bol sebze ve meyve, tam tahıl, baklagil, balık, zeytinyağı ve yeterli protein bulunur. İşlenmiş gıda, şekerli içecek ve tuz azaltılır.

Baştan bilinmesi gereken bir çizgi var: beslenme düzeni Hashimoto'nun çaresi değildir; hekim tedavisinin yerini tutmaz. Tedavi, gerekiyorsa hekimin düzenlediği levotiroksindir (tiroid hormonu ilacı). Beslenmenin görevi besin eksikliklerini önlemek ve günlük enerjiyi dengede tutan bir sofra kurmaktır.

Herkese uyan tek bir Hashimoto diyeti yoktur. Çölyak, laktoz intoleransı ya da insülin direnci gibi eşlik eden bir durum varsa liste kişiye göre değişir.

Günlük tabağı şöyle düşünebilirsiniz: tabağın büyük kısmını sebze ya da salata oluşturur. Yanında balık, tavuk, yumurta ya da baklagil gibi bir protein kaynağı ve bulgur, tam buğday ekmeği gibi bir tam tahıl bulunur. Yoğurt, ayran ya da bir meyve öğünü tamamlar. Yemeklerde yağ olarak zeytinyağı kullanılır.

Hashimoto'da hangi besinler rahatça yenebilir?

Aşağıdaki gruplar çoğu Hashimoto'lunun günlük sofrasında yer alabilir. Bu düzenin ayrıntısı Hashimoto'da Akdeniz tipi beslenme sayfasında anlatılıyor.

• Sebzeler: ıspanak, kabak, havuç, biber, domates, patlıcan ve yeşil yapraklılar. Pişmiş brokoli ve lahana da bu gruptadır.
• Meyveler: mevsim meyvelerinin hepsi. Meyve suyu yerine meyvenin kendisi tercih edilir, çünkü lifi meyvede kalır.
• Tam tahıllar: bulgur, yulaf, karabuğday ve tam buğday ekmeği. Gluten sorunu yoksa buğday ürünleri de bu listededir.
• Baklagiller: mercimek, nohut, kuru fasulye ve barbunya. Hem lif hem bitkisel protein sağlar.
• Balık ve deniz ürünleri: tiroidin ihtiyaç duyduğu selenyum ve iyodu içerir.
• Yumurta, tavuk, hindi ve yağsız kırmızı et: yeterli protein almanın kolay yollarıdır.
• Zeytinyağı ile ceviz, fındık ve badem gibi yağlı tohumlar.
• Yoğurt, kefir ve peynir: laktoz şikâyeti yoksa.

Hangi besinlerde ölçülü olmak gerekir?

Bu gruptaki besinler yasak sayılmaz. Ancak tüketim biçimi ve sıklığı önem taşır; bazılarının tiroid ilacıyla etkileşimi de vardır.

• Soya ürünleri: soya sütü ve tofu tiroid ilacıyla etkileşebilir; ilacınızla arasını hekiminize ya da eczacınıza sorun. Haftalık düzende ölçülü yer verilebilir.
• Çiğ turpgiller: brokoli, lahana, karnabahar ve turpta goitrojen (tiroidi yavaşlatabilen bitki bileşikleri) bulunur. Normal tüketimde sorun yaratmaz. Her gün ve çok yüksek miktarda çiğ tüketildiğinde dikkat gerekir. Konu brokoli ve lahana yazısında ayrıntılı anlatılıyor.
• Süt: Hashimoto'lularda laktoz intoleransı sık görülebilir. Süt şişkinlik ya da gaz yapıyorsa laktozsuz süt ya da yoğurt, peynir gibi az laktozlu seçenekler denenir.
• Kahve: tiroid ilacıyla etkileşebilir; ilacınızla arasını eczacınıza danışın. Günde birkaç fincanı aşmamak ve şekersiz içmek yeterli bir çerçevedir.
• Glutenli tahıllar: çölyak ya da gluten duyarlılığı yoksa çıkarılması gerekmez. Glutensiz beslenmenin kime uygun olduğunu gluten ve Hashimoto yazısında ele aldık.
• Kırmızı et ve tereyağı: yasak sayılmaz, haftalık düzende sınırlı tutulur.

Hashimoto'da hangi besinlerden kaçınmak gerekir?

Kaçınılacaklar listesi büyük ölçüde genel sağlıklı beslenme önerileriyle örtüşür. Hashimoto'ya özgü olan madde, iyot takviyeleridir.

• Deniz yosunu (kelp) tabletleri ve iyot takviyeleri: iyodun fazlası tiroide zarar verebilir. Hekim önermedikçe kullanılmaz.
• Şekerli ve gazlı içecekler, hazır meyve suları ve paketli tatlılar.
• Sucuk, salam ve sosis gibi işlenmiş etler.
• Hazır çorba, cips ve tuzlu atıştırmalıklar. Tuz azaltılır, iyotlu sofra tuzunun normal kullanımı ise uygundur.
• Kızartmalar ve defalarca kullanılmış kızartma yağları.
• Tiroidi çalıştırdığı söylenen bitkisel karışımlar ve hekime danışmadan alınan takviyeler.
• Çölyak tanısı varsa buğday, arpa, çavdar ve bunları içeren bütün ürünler.

Bu listedeki yiyeceklerin çoğu tiroide doğrudan zarar vermez. Sorun, kalorilerinin yüksek, besin değerlerinin düşük olmasıdır. Hashimoto'lularda kilo artışı ve insülin direnci daha sık görülebildiği için bu ürünleri sınırlamak kilo ve enerji yönetimini kolaylaştırır.

Yenebilecekler, ölçülüler ve kaçınılacaklar tek tabloda nasıl görünür?

Bu besinleri öğünlere dağıtılmış hâlde görmek için Hashimoto diyet listesi sayfasındaki örnek günlere bakabilirsiniz.

Tiroid ilacı ve besinler: kime sorulur?

Yiyecekler, kahve ve bazı takviyeler levotiroksinle etkileşebilir. İlacınızı hekiminizin tarif ettiği biçimde alın; besinler ve takviyelerle arasını hekiminize ya da eczacınıza sorun. Sabah ya da akşam alım seçeneğine de hekiminiz karar verir.

Kalsiyum, demir ve magnezyum takviyeleri ile mide ilaçları (antiasitler) de levotiroksinle etkileşebilir. Kullandığınız bütün ürünleri hekiminize söyleyin; ilacın saatini değiştirmeden önce hekiminizle konuşun. Hekiminize sorabileceğiniz sorular levotiroksin ve kahvaltı saati yazısında.

Kahvaltı ve kahve alışkanlığınızı ilacınızı yazan hekimle bir kez açıkça konuşmak, günlük düzeninizi her sabah yeniden düşünmekten kurtarır. Kahvaltı tabağının kendisi için sebze, yumurta, peynir ve tam tahıl dengeli bir başlangıçtır.

Kulaktan kulağa dolaşan yasakların hangisi doğru, hangisi değil? Kısa hükümler efsane mi, gerçek mi? sayfasında.

Bu liste herkese aynı biçimde uygulanır mı?

Tablo genel bir çerçevedir. Aşağıdaki durumlarda besin seçimi kişiye göre değişir:

• Çölyak: gluten tamamen çıkarılır. Hashimoto'lularda çölyak daha sık görüldüğü için tarama hekimle konuşulur.
• Laktoz intoleransı: süt laktozsuz seçilir. Yoğurt ve olgun peynir çoğu zaman daha rahat tolere edilir.
• İnsülin direnci: şeker ve rafine tahıl daha sıkı sınırlanır.
• Gebelik: iyot, folat ve demir ihtiyacı artar. İlaç tedavisi hekim tarafından sıkı izlenir.
• Vejetaryen ya da vegan beslenme: iyot ve B12 alımı düşük kalabilir. İyotlu tuz kullanılır, B12 düzeyi hekimle konuşulur.
• Sık bağırsak şikâyeti: şişkinlik ya da ishal varsa nedeni araştırılmadan besin grupları çıkarılmaz.

Sosyal medyada paylaşılan uzun yasak listelerini destekleyen araştırma azdır. Gereksiz kısıtlama lif, kalsiyum ve vitamin eksikliğine yol açabilir. Bir besini çıkarmadan önce gerçekten şikâyet yapıp yapmadığını gözlemlemek ve bunu bir diyetisyenle değerlendirmek daha güvenlidir.

Hashimoto'nun seyri ve ilaç kullanılmayan dönem için Hashimoto geçer mi yazısına bakabilirsiniz.

Meyve seçimi ve günlük porsiyon sayısı Hashimoto'da hangi meyveler yenir yazısında ayrıca anlatılıyor.

Bayram ve misafir sofrasında tabağın nasıl kurulacağı Hashimoto'da bayram ve davet sofrası yazısında adım adım anlatılıyor.

İtüzümügillerin (domates, patlıcan, biber) neden yasak listelerinde dolaştığını bu yazıda ayrıca ele aldık.

Sık sorulan sorular

Hashimoto'yum, internette gördüğüm uzun yasak listesine uymazsam hastalığım ilerler mi?

Böyle bir ilişki gösterilmemiştir. Uzun yasak listelerini destekleyen araştırma azdır ve gereksiz kısıtlama lif, kalsiyum ve vitamin eksikliğine yol açabilir. Hastalığın izlenmesi tahlil ve ilaç tedavisiyle yapılır. Beslenmede dengeli bir düzen kurmak ve şikâyet yapan besinleri diyetisyeninizle değerlendirmek daha güvenli bir yoldur.

Hashimoto'yum, akşam yemeğinde pilav ya da makarna yemem sorun olur mu?

Sorun olmaz, porsiyon ve eşlik eden yiyecekler önemlidir. Pilav ya da makarnayı sebze yemeği, salata ve bir protein kaynağının yanında küçük bir porsiyon olarak yiyin. Bulgur pilavı lif açısından daha zengin bir seçenektir. İlacınızı yatarken alıyorsanız akşam yemeği ile ilaç arasında bırakılacak süreyi hekiminize sorun.

Hashimoto'yum, kırmızı eti tamamen bırakmam gerekir mi?

Gerekmez. Kırmızı et Hashimoto'da yasak sayılmaz; demir, B12 ve protein sağlar. Haftalık düzende sınırlı tutulur, yağsız parçalar ve ızgara, fırın ya da haşlama gibi yöntemler seçilir. Sucuk, salam ve sosis gibi işlenmiş etler ise ayrı tutulur ve daha seyrek tüketilir.

Hashimoto'yum, davetlerde ve bayram sofrasında listeye nasıl uyabilirim?

Tek bir öğün, düzeninizi bozmaz. Tabağınızı önce sebze yemeği, salata ve bir protein kaynağıyla doldurun, hamur işi ve tatlıdan küçük porsiyon alın. Çölyağınız varsa glutensiz bir yemeği yanınızda götürmek işinizi kolaylaştırır. İlacınızı ertesi gün her zamanki düzeninizde, hekiminizin tarif ettiği biçimde almayı sürdürün.

Kaynaklar

1. Danailova Y ve ark. Nutritional Management of Thyroiditis of Hashimoto. Int J Mol Sci 2022 — Hashimoto'da genel beslenme düzeni ve besin ögeleri
2. Osowiecka K, Myszkowska-Ryciak J. The Influence of Nutritional Intervention in the Treatment of Hashimoto's Thyroiditis — A Systematic Review. Nutrients 2023 — diyet müdahalelerinin kanıt düzeyi ve gereksiz kısıtlama
3. Jonklaas J ve ark. Guidelines for the Treatment of Hypothyroidism. Thyroid 2014 — levotiroksin zamanlaması ve emilimi bozan besin ile takviyeler