Hashimoto'da şeker ve tatlı yenir mi, nasıl sınırlanır?

Hashimoto tanısından sonra tatlı yemek çoğu kişinin aklındaki sorulardan biridir. Kimileri şekeri tamamen bırakması gerektiğini düşünür, kimileri hiç dikkat etmez. Hashimoto şeker ve tatlı konusunda araştırmaların gösterdiği tablo bu iki ucun arasında durur. Aşağıda şekerin neden sınırlandığı ve bunun pratikte nasıl yapılacağı anlatılıyor.

Hashimoto şeker ve tatlı tüketimini yasaklar mı?

Yasaklamaz. Ancak şeker ve tatlı sınırlı tutulur. Bu öneri Hashimoto'ya özel olmaktan çok genel sağlıklı beslenme önerisidir. Türkiye Beslenme Rehberi de eklenmiş şekerin azaltılmasını önerir.

Tatlıyı tamamen yasaklamak bazı kişilerde ters etki yapar. Uzun süre uzak durulan tatlı, bir gün kontrolsüz biçimde yenebilir. Sınırlı ve planlı tüketim çoğu kişi için daha sürdürülebilir bir yoldur.

Burada bir çizgiyi belirtelim: beslenme düzeni Hashimoto'nun çaresi değildir; hekim tedavisinin yerini tutmaz. Şekeri azaltmak tiroid hormonu ilacının yerini tutmaz. Yararı kilo, enerji ve kan şekeri dengesi üzerinden olur.

Şeker tiroide doğrudan zarar verir mi?

Şekerin tiroid bezine doğrudan zarar verdiğini ya da antikorları artırdığını gösteren bir araştırma yoktur. Şekerin Hashimoto'daki rolü dolaylıdır:

• Şekerli yiyecekler kalorisi yüksek, tokluğu düşük besinlerdir. Kilo yönetimini zorlaştırır.
• Kan şekerini hızla yükseltip düşürür. Bu dalgalanma, öğleden sonra çöken enerji ve yeniden tatlı isteği olarak hissedilebilir.
• Sebze, tam tahıl ve protein gibi besin değeri yüksek yiyeceklerin yerini alır.

Sosyal medyada şekerin antikorları artırdığı ya da Hashimoto'yu alevlendirdiği sık yazılır. Bu iddiaları destekleyen insan çalışması bulunmuyor. Şekeri azaltmanın kilo, enerji ve genel sağlık açısından yararı ise bilinen bir gerçektir ve başka bir gerekçeye ihtiyaç duymaz.

İnsülin direnci Hashimoto'da neden daha çok konuşuluyor?

İnsülin direnci, hücrelerin insülin hormonuna yeterince yanıt vermemesidir. Kan şekerini dengelemek için vücut daha çok insülin üretir. Hashimoto'luların metabolik özelliklerini inceleyen bir derleme, bu grupta insülin direnci ve kilo artışının daha sık görülebildiğini bildiriyor.

Bel çevresinde yağlanma, yemekten sonra gelen uyku hâli ve sık acıkma insülin direncinin işaretleri arasında sayılabilir. Bu şikâyetler varsa açlık şekeri ve insülin tahlilini hekiminiz isteyebilir.

İnsülin direnci eşlik ediyorsa şeker ve beyaz un daha sıkı sınırlanır. Bu durumda düşük glisemik beslenme düzeni öne çıkar. İnsülin direnci olan Hashimoto'lular için ayrıntılar insülin direnci olanlar sayfasında yer alıyor.

Gizli şeker hangi yiyeceklerde bulunur?

Şekerin büyük kısmı tatlı olarak görmediğimiz ürünlerden gelir. Etiket okurken şunlara dikkat edin:

• Hazır meyve suları ve aromalı sular.
• Meyveli yoğurtlar ve hazır puding.
• Granola, müsli ve kahvaltılık gevrekler.
• Ketçap, barbekü sosu ve hazır salata sosları.
• Kahve şurupları ve hazır sütlü kahveler.
• Bal, pekmez, hurma şurubu ya da agave ile tatlandırılıp "şeker ilavesiz" diye satılan ürünler.

Etikette glikoz şurubu, fruktoz, dekstroz, maltoz ve invert şeker de şeker anlamına gelir. İçindekiler listesinde bunlar ilk sıralardaysa ürünün şekeri yüksektir.

Meyve şekeri de sınırlanmalı mı?

Bütün meyve, şekerli ürünlerden farklı bir yerde durur. Meyvede şekerin yanında lif, su, vitamin ve mineral de bulunur. Lif, şekerin kana karışmasını yavaşlatır ve tok tutar. Bu yüzden meyve Hashimoto'da günlük beslenmenin doğal bir parçasıdır.

Sınırlanması gereken, meyve suyu ve kurutulmuş meyvenin fazlasıdır. Meyve suyunda lifin büyük kısmı kaybolur, kuru meyvede ise şeker yoğunlaşır. İnsülin direnci varsa meyveyi yoğurt ya da cevizle birlikte yemek kan şekeri dalgalanmasını azaltabilir.

Tatlı isteğini nasıl yönetebilirsiniz?

• Öğün atlamayın. Uzun açlık, akşam saatlerinde tatlı isteğini artırır.
• Her öğüne protein ekleyin: yumurta, yoğurt, peynir, baklagil ya da balık.
• Tatlıyı aç karnına değil, yemeğin hemen ardından yiyin.
• Paketli tatlı yerine meyve, yoğurtlu meyve ya da cevizli kuru incir gibi seçenekleri deneyin.
• Tatlıyı evde yapın ve şekeri tariften azaltın.
• Evde tatlı stoklamayın. Kolay ulaşılan tatlı, istek olmadan da yenir.
• Uykunuza dikkat edin. Uykusuzluk ertesi gün tatlı isteğini artırabilir.

Tatlı isteğiniz sürekli yorgunlukla birlikte geliyorsa nedenini Hashimoto'da yorgunluk yazısında ele aldık.

Tatlandırıcılar şekerin yerine kullanılabilir mi?

Tatlandırıcıların Hashimoto üzerindeki etkisini inceleyen yeterli araştırma yoktur. Ara sıra kullanımı kalori açısından şekere göre avantaj sağlayabilir. Ancak tatlı tadına alışkanlığın sürmesine yol açabilir. Amaç, zamanla tatlı ihtiyacını azaltmak olmalıdır.

Diyet ya da şekersiz etiketli tatlılar da dikkatle değerlendirilir. Bu ürünlerin bir kısmında şeker yerine fazla yağ ya da un bulunur ve kalorileri sanıldığı kadar düşük olmaz.

Şekeri azalttığınız hâlde kilo vermekte zorlanıyorsanız tiroid değerlerinin dengede olup olmadığı hekiminizle konuşulmalıdır. Bu konuyu Hashimoto'da kilo verememe yazısında ayrıntılı ele aldık.

Tatlı isteği için hangi ara öğünler seçilebilir?

Tatlı isteği geldiğinde elinizin altında hazır bir seçenek olması, paketli ürüne uzanmayı azaltır. Aşağıdaki fikirler ev mutfağıyla kolayca hazırlanır.

• 1 kase yoğurt, yarım su bardağı mevsim meyvesi ve bir tutam tarçın.
• 2 kuru incir ve 3–4 ceviz içi.
• Fırında tarçınlı elma ya da armut.
• 1 orta boy elma ve 1 dilim beyaz peynir.
• Şekeri tarifte yarıya indirilmiş ev yapımı sütlaç ya da muhallebi, küçük bir kasede.

Market listesi: sade yoğurt, mevsim meyvesi, kuru incir, ceviz, tarçın ve süt. Hazır puding, meyveli yoğurt ve paketli kek listeye girmezse evde stok da oluşmaz.

Şeker konusunda sık yapılan hatalar nelerdir?

• "Şeker ilavesiz" ya da "doğal" yazan ürünleri sınırsız yemek. Bal, pekmez ve hurma şurubu da şekerdir.
• Meyve suyunu meyve yerine saymak.
• Tatlıyı tamamen yasaklayıp birkaç gün sonra bir kerede çok yemek.
• Çaya her bardakta şeker atıp bunu hesaba katmamak.
• Tatlıyı gece geç saatte, aç karnına ve televizyon karşısında yemek.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Sık susama, sık idrara çıkma, istemeden kilo kaybı, bulanık görme ya da yaraların geç kapanması kan şekerinin yüksek olduğuna işaret edebilir. Bu belirtiler varsa hekiminize başvurun.

Yemekten bir iki saat sonra gelen titreme, terleme ve ani acıkma da değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Ailenizde diyabet varsa açlık şekeri ve gerekirse ek tahlilleri hekiminizle konuşun.

Tatlı isteğinde meyvenin yeri ve porsiyon ölçüleri için Hashimoto'da meyve yazısına bakabilirsiniz.

Bayram ziyaretlerinde ikram edilen tatlılarla nasıl baş edileceği bayram ve davet sofrası yazısında.

Tatlı isteği çoğu zaman uzun açlığın ardından gelir; öğün aralarını nasıl kuracağınızı Hashimoto'da öğün sayısı ve ara öğün yazısında anlattık.

Stevia, bal, pekmez ve şeker alkollerini yan yana görmek isterseniz Hashimoto'da tatlandırıcı yazısındaki tabloya bakın.

Sık sorulan sorular

Hashimoto'yum, akşam yemeğinden sonra bir dilim baklava yersem antikorlarım artar mı?

Bunu gösteren bir insan çalışması yoktur. Şekerin tiroid antikorlarını artırdığı iddiası araştırmalarla desteklenmez. Baklava kalorisi ve şekeri yüksek bir tatlıdır; bu yüzden seyrek, yemeğin hemen ardından ve küçük bir dilim olarak yenmesi önerilir. Asıl dikkat edilecek nokta, sıklığın ve miktarın düzenli olarak artmamasıdır.

Hashimoto'yum, bal ve pekmez beyaz şekerden daha masum mu?

Kan şekeri açısından belirgin bir farkları yoktur, ikisi de eklenmiş şeker sayılır. Pekmez az miktarda demir, bal ise kendine özgü bir tat sağlar, ama bu küçük katkılar şekeri artırmayı haklı çıkarmaz. Kahvaltıda bir tatlı kaşığı kadar kullanıp yanında peynir ya da yumurta gibi bir protein yemek daha dengeli olur.

Hashimoto'yum, sabahları kahvaltıdan önce tatlı isteğim oluyor; ne yapabilirim?

Sabah tatlı isteği çoğu zaman uzun açlıktan gelir; kahvaltı saatinizi ilacınızla birlikte hekiminize danışın. Kahvaltıda protein ağırlıklı bir tabak, örneğin yumurta ve peynir, öğlene kadar tatlı isteğini azaltabilir. Akşam yemeğini çok hafif tutmak ya da geç saate bırakmak sabah açlığını artırıyorsa akşam öğününü de gözden geçirin.

Hashimoto'yum, evde çocuklar için tatlı bulundurmak zorundayım; isteğimi nasıl kontrol ederim?

Tatlıları göz önünde değil kapalı bir dolapta tutmak ilk adımdır. Kendiniz için hazır bir alternatif bulundurun: yoğurt, meyve ya da ceviz gibi. Aile tatlısını evde yapıp şekerini azaltmak hem size hem çocuklara uyar. Tatlıyı ailece, yemeğin ardından ve küçük porsiyonlarla yemek düzeni kolaylaştırır.

Kaynaklar

1. Mikulska AA ve ark. Metabolic Characteristics of Hashimoto's Thyroiditis Patients and the Role of Microelements and Diet in the Disease Management — An Overview. Int J Mol Sci 2022 — Hashimoto'da metabolik özellikler ve insülin direnci
2. Osowiecka K, Myszkowska-Ryciak J. The Influence of Nutritional Intervention in the Treatment of Hashimoto's Thyroiditis — A Systematic Review. Nutrients 2023 — Hashimoto'da kalori kısıtı dahil beslenme müdahaleleri
3. T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) — eklenmiş şekerin azaltılması ve genel sağlıklı beslenme önerileri
4. WHO. Healthy diet — serbest şeker alımının sınırlandırılması