Sözlük

AIP (otoimmün protokol), bazı besin gruplarını bir süre tamamen çıkarıp sonra tek tek geri ekleyen, çok kısıtlayıcı bir eleme diyetidir. Hashimoto'da tiroid değerlerine etkisi küçük çalışmalarla sınırlıdır. Eksiklik riski taşıdığı için kısa süreli ve diyetisyen eşliğinde uygulanması önerilir; çocuklarda, gebelikte ve yeme bozukluğu öyküsünde uygun değildir.

Anti-TG, bağışıklık sisteminin tiroid bezindeki tiroglobulin adlı proteine karşı ürettiği antikordur. Kan tahliliyle ölçülür ve Hashimoto tanısında anti-TPO ile birlikte değerlendirilir. Yüksek çıkması tek başına ilaç gerektiği anlamına gelmez; asıl kararı TSH ve serbest T4 değerleri belirler. Sonucu hekiminizle birlikte yorumlayın.

Anti-TPO, bağışıklık sisteminin tiroid hormonu yapımında görevli bir enzime (tiroid peroksidaz) karşı ürettiği antikordur. Hashimoto tanısında en sık bakılan tahlillerden biridir. Değeri yıllar içinde dalgalanabilir; tek başına hastalığın ağırlığını göstermez. Diyetle antikorun belirgin biçimde düştüğünü gösteren güçlü bir kanıt yoktur.

B12 vitamini, kan hücrelerinin yapımı ve sinir sisteminin çalışması için gereken bir vitamindir. Çoğunlukla et, balık, yumurta ve süt ürünlerinde bulunur. Hashimoto'lularda mideyi etkileyen otoimmün durumlar daha sık görüldüğü için B12 eksikliği de daha sık çıkabilir. Halsizlik ve uyuşma varsa hekiminiz tahlil isteyebilir.

Çölyak, gluten yendiğinde bağışıklık sisteminin ince bağırsağa zarar verdiği otoimmün bir hastalıktır. Tedavisi ömür boyu glutensiz beslenmedir. Hashimoto'lularda çölyak genel topluma göre daha sık görülür. Tanı için tahlil glutenli beslenirken yapılmalıdır; tedavi edilmemiş çölyak tiroid ilacının emilimini de azaltabilir. Diyetisyen takibi önerilir.

D vitamini, kemik sağlığı ve bağışıklık sistemi için gereken bir vitamindir. Büyük kısmı güneş ışığıyla deride üretilir; besinlerden yağlı balık ve yumurta sarısı az miktarda katkı yapar. Hashimoto'lularda düşük D vitamini sık görülür. Takviye gerekip gerekmediğine ve miktarına tahlil sonucuna göre hekim karar verir.

Ferritin, vücuttaki demir deposunu gösteren bir kan tahlilidir. Ferritinin düşük çıkması demir depolarının azaldığını gösterir. Hashimoto'da saç dökülmesi ve yorgunluk yakınmalarında sık bakılır; demir eksikliği tiroid hormonu yapımını da etkileyebilir. İltihap varken ferritin yalancı yüksek çıkabileceği için sonuç hekimle birlikte yorumlanır.

Gluten; buğday, arpa ve çavdarda bulunan bir proteindir. Hamura esneklik veren maddedir. Çölyak ya da gluten duyarlılığı olan kişide sorun yaratır. Hashimoto'lu herkesin glutenden kaçınması gerekmez; çölyak tahlili negatifse glutensiz beslenmenin tiroid değerlerine etkisi kesin gösterilmemiştir. Karar tahlil ve şikâyetlere göre verilir.

Goitrojen, tiroid bezinin iyot kullanmasını azaltabilen bitki bileşiklerinin genel adıdır. Brokoli, lahana, karnabahar ve turp gibi sebzelerde bulunur. Pişirme bu bileşikleri büyük ölçüde azaltır. İyot alımı yeterli olan kişide normal porsiyonlarda yenen bu sebzelerin Hashimoto'ya zarar verdiğini gösteren bir kanıt yoktur.

Guatr, tiroid bezinin normalden büyük olmasıdır. Boynun ön kısmında şişlik olarak fark edilebilir. Dünyada en sık nedeni iyot eksikliğidir; Hashimoto da tiroidde büyümeye yol açabilir. Guatr fark edildiğinde nedeni hekim tarafından ultrason ve tahlillerle araştırılır. Beslenmede iyotlu tuz yeterlidir, takviyeye hekim karar verir.

Hashimoto tiroiditi, bağışıklık sisteminin tiroid bezine saldırdığı otoimmün bir hastalıktır. Zamanla tiroidin az çalışmasına yol açabilir. Tanı tahlil ve gerektiğinde ultrasonla konur; tedavisi gerekiyorsa hekimin düzenlediği tiroid hormonu ilacıdır. Beslenme tedavinin yerini almaz ama eksikliklerin giderilmesi ve kilo yönetiminde yardımcı olur.

Hipotiroidi, tiroid bezinin vücudun ihtiyacından az hormon üretmesidir. Halk arasında tiroid az çalışması olarak bilinir. Ülkemizde en sık nedeni Hashimoto tiroiditidir. Yorgunluk, üşüme, kabızlık ve kilo alımı görülebilir. Tanı TSH ve serbest T4 tahliliyle konur; tedaviyi hekim düzenler, beslenme tedaviyi destekler.

İnflamasyon, vücudun hasara ya da enfeksiyona verdiği iltihap tepkisidir. Kısa süreli olduğunda iyileşmenin parçasıdır, uzun sürdüğünde dokulara zarar verebilir. Hashimoto'daki iltihap bağışıklık sisteminin tiroide yönelik tepkisidir. Sebze, balık ve zeytinyağına dayalı bir beslenme genel sağlığı destekler; ancak bu iltihabı tek başına durdurmaz.

İyot, tiroid bezinin hormon üretmek için kullandığı bir mineraldir. Vücut iyot üretemez, besinlerden alınır. Türkiye'de iyotlu tuz, süt ürünleri, yumurta ve balık başlıca kaynaklardır. Hashimoto'da iyot eksikliği kadar fazlası da sorun yaratabilir; bu yüzden hekim önermedikçe iyot takviyesi ya da yosun ürünleri kullanılmaz.

Levotiroksin, tiroid bezinin ürettiği T4 hormonunun ilaç hâlidir. Tiroid az çalıştığında eksik hormonu yerine koymak için kullanılır. Kahve, kalsiyum, demir ve soya ilaçla etkileşebilir. İlacın miktarını ve nasıl alınacağını yalnız hekim belirler; besinlerle arasını hekiminize ya da eczacınıza sorun.

Otoimmün hastalık, bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokularını yabancı sanıp onlara saldırdığı hastalıkların genel adıdır. Hashimoto, çölyak ve tip 1 diyabet bu gruptadır. Bir otoimmün hastalığı olan kişide bir diğerinin görülme olasılığı artar. Bu yüzden Hashimoto'lularda çölyak ve B12 eksikliği gibi durumlar daha sık araştırılır.

Selenyum, tiroid bezinde yoğun bulunan ve tiroid hormonlarının işlenmesinde görev alan bir mineraldir. Vücut ondan çok az miktarda ihtiyaç duyar. Balık, yumurta ve tam tahıllar kaynaktır. Bazı çalışmalar takviyenin antikorları düşürebildiğini gösterse de etkinin hastalığın seyrine yansıdığı belirsizdir; fazlası zararlı olduğundan takviyeye hekim karar verir.

Serbest T3 (sT3), kanda proteinlere bağlı olmayan ve hücrelerde etkisini gösteren aktif tiroid hormonudur. Vücuttaki T3'ün büyük kısmı T4'ün dokularda dönüşmesiyle oluşur. Hashimoto takibinde çoğu zaman TSH ve serbest T4 yeterlidir; serbest T3'e hekim gerekli gördüğünde bakar. Tek bir değer tek başına yorumlanmaz.

Serbest T4 (sT4), tiroid bezinin ürettiği ana hormon olan tiroksinin kanda proteinlere bağlı olmayan, dokuların kullanabildiği kısmıdır. TSH ile birlikte tiroidin ne kadar çalıştığını gösterir. Tiroid ilacı kullananlarda tahlil öncesi ilacın ne zaman alınacağını hekiminize sorun; zamanlama sonucu etkileyebilir. Sonucu TSH ile birlikte okuyun.

TSH (tiroidi uyaran hormon), beyindeki hipofiz bezinin salgıladığı ve tiroid bezine hormon üretmesini söyleyen hormondur. Tiroid az çalıştığında TSH yükselir, fazla çalıştığında düşer. Hashimoto takibinin temel tahlilidir ve ilaç ayarı çoğunlukla ona göre yapılır. Hedef aralık yaşa ve gebeliğe göre değişir; hekim belirler.