Hashimoto'da Hangisi? Markette ve Sofrada 18 Seçim Tablosu
İyotlu tuz mu kaya tuzu mu, bulgur mu pirinç mi, zeytinyağı mı tereyağı mı, bal mı şeker mi: 18 ikilemin kısa yanıtı ve ayrıntısı için okuyacağınız yazı.
Not: Bu sayfa genel bilgi verir; kişiye özel beslenme planı değildir. Çölyak, laktoz intoleransı, besin alerjisi (balık, yumurta, süt, soya, kuruyemiş gibi), gebelik ya da başka bir hastalık varsa yanıtlar değişebilir. Bir besini çıkarmadan ya da bir takviyeye başlamadan önce hekiminize ve diyetisyeninize danışın.
Bu tablo nasıl okunur?
Hashimoto'da (halk arasında haşimato) market rafının önünde sık sık "hangisini alayım?" diye durulur. Aşağıdaki 18 ikilemde çoğu zaman iki seçenek de yenebilir. Tablo hangisinin günlük kullanıma, hangisinin ara sıraya uygun olduğunu söyler. Kalın yazılan yanıt çoğu kişi için geçerli olan genel seçimdir; sizin için doğrusunu hekiminiz ve diyetisyeniniz söyler.
- Günlük seçim: evde her gün kullanılacak olan.
- Ara sıra: yasak sayılmayan, ama seyrek ve az tutulan.
- Duruma göre: çölyak, laktoz şikâyeti ya da demir eksikliği gibi bir durum varsa değişen.
Tuz ve yağ: hangisi?
| İkilem | Kısa yanıt |
|---|---|
| İyotlu tuz mu, kaya tuzu ya da Himalaya tuzu mu? | İyotlu sofra tuzu. Normal kullanımı Hashimoto'da uygundur. Kaya tuzu, Himalaya tuzu ve bazı deniz tuzlarına iyot eklenmemiş olabilir; etikette "iyotlu" ibaresine bakın. Hangisini kullanırsanız kullanın tuzu az tutun. |
| Zeytinyağı mı, tereyağı mı? | Günlük yemek yağı zeytinyağı. Tereyağı yasak değildir; lezzet için az kullanılır, zeytinyağının yerini almaz. |
| Zeytinyağı mı, hindistancevizi yağı mı? | Zeytinyağı. Hindistancevizi yağının tiroide yararı gösterilmemiştir. Arada bir tarifte kullanılabilir; her yemeği onunla pişirmenin bir gerekçesi yoktur. |
Ayrıntısı: Hashimoto ve iyot · Hashimoto'da hangi yağ kullanılır?
Ekmek, pilav ve makarna: hangisi?
| İkilem | Kısa yanıt |
|---|---|
| Beyaz ekmek mi, tam buğday ya da çavdar ekmeği mi? | Tam buğday ya da çavdar. Daha lifli ve daha tok tutucudur. Beyaz ekmek ara sıra yenir. Pakette içindekiler listesinin ilk sırasında "tam buğday unu" ya da "tam çavdar unu" yazmalı. |
| Pirinç pilavı mı, bulgur pilavı mı? | Günlük seçimde bulgur. Daha liflidir. Pirinç pilavı da yenir; her gün yerine haftanın birkaç gününde ve küçük porsiyonla. Çölyak varsa seçim tersine döner: bulgur gluten içerir, pirinç içermez. |
| Normal makarna mı, tam buğday makarna mı? | Tam buğday makarna. Lifi daha yüksektir. Hangisi olursa olsun yanına yoğurt, salata ya da nohut eklemek tabağı dengeler. |
| Normal ekmek mi, glutensiz ekmek mi? | Duruma göre. Çölyak ya da hekimin saptadığı gluten duyarlılığı varsa glutensiz ekmek zorunludur. Yoksa glutensiz ekmek kendiliğinden daha sağlıklı sayılmaz; glutensiz beslenme herkese önerilmez. Gluteni bırakmadan önce hekiminize gidin; çölyak testi gluten yerken yapılır. |
Ayrıntısı: Hashimoto'da ekmek · pirinç, bulgur ve makarna · Hashimoto ve gluten
Et, balık, yumurta ve baklagil: hangisi?
| İkilem | Kısa yanıt |
|---|---|
| Somon mu, hamsi mi? | İkisi de. İkisi de yağlı balıktır; sardalya, uskumru, istavrit ve palamut da aynı gruptadır. Mevsiminde, taze bulduğunuzu alın. Haftada iki balık öğününden birinin yağlı balık olması yetişkinler için genel öneridir. Balığı iyi pişirin; gebeyseniz türünü ve sıklığını hekiminize sorun. |
| Taze balık mı, konserve ya da dondurulmuş balık mı? | Hangisine ulaşabiliyorsanız. Konserve sardalya ve uskumru da yağlı balık sayılır. Konservede tuza, dondurulmuşta içindekiler kısmına bakın. Pane kaplı balık ürünleri balık öğünü yerine geçmez. |
| Izgara köfte mi, sucuk ve salam mı? | Izgara köfte. Yağsız kırmızı et çoğu kişi için haftada bir iki öğün yenebilir. Köftenin içi pembe kalmayacak biçimde pişsin. Sucuk, salam ve sosis gibi işlenmiş etler seyrek tutulur. |
| Haşlanmış yumurta mı, yağda yumurta mı? | İkisi de yenebilir. Haşlanmış ya da az yağda pişmiş yumurta öne geçer; bol yağda kızartılmışı seyrek kalsın. Beyazı ve sarısı katılaşana kadar pişirmek en güvenli yoldur. |
| Kuru nohut mu, konserve nohut mu? | İkisi de. Kurusunu akşamdan ıslatın, suyunu döküp iyice pişirin. Konserveyi süzüp sudan geçirin; tuzu azalır. |
Ayrıntısı: Hashimoto'da balık · kırmızı et · yumurta · nohut, mercimek ve fasulye
Süt ürünleri ve bitkisel sütler: hangisi?
| İkilem | Kısa yanıt |
|---|---|
| Süt mü, yoğurt ya da kefir mi? | Duruma göre. Şikâyetiniz yoksa üçü de yenebilir; pastörize sütten yapılmış olanı seçin. Süt sonrası şişkinlik, gaz ya da ishal oluyorsa laktozsuz süt, yoğurt, kefir ve olgun peynir gibi az laktozlu seçenekler denenir. |
| İnek sütü mü, soya sütü mü? | İkisi de yasak değil. Soya da sütteki kalsiyum da tiroid ilacıyla etkileşebilir; ilacınızla arasını hekiminize ya da eczacınıza sorun. Süreyi hekiminiz ya da eczacınız söyler. |
Ayrıntısı: Hashimoto'da süt, yoğurt ve peynir · Hashimoto ve soya · laktozsuz mu, süt ürünlü mü?
Sebze, meyve ve tatlı: hangisi?
| İkilem | Kısa yanıt |
|---|---|
| Brokoli ve lahana: çiğ mi, pişmiş mi? | Çoğunlukla pişmiş. Bu sebzelerden kaçınmak gerekmez. Salataya giren miktar, iyot alımı yeterliyse çoğu kişide sorun yaratmaz. Dikkat gereken, her gün ve çok yüksek miktarda çiğ tüketimdir. |
| Meyve mi, meyve suyu mu? | Bütün meyve. Lifi yerinde kalır, daha tok tutar. Meyve suyunda, evde sıkılmış olsa da, lifin büyük kısmı kaybolur; bu yüzden meyve yerine sayılmaz ve az tutulur. |
| Bal ve pekmez mi, beyaz şeker mi? | Belirgin fark yok. Kan şekeri açısından üçü de eklenmiş şeker sayılır. Hangisini seçerseniz seçin az kullanın. |
Ayrıntısı: brokoli ve lahana: çiğ mi, pişmiş mi? · Hashimoto'da meyve · şeker ve tatlı
Çay ve kuruyemiş: hangisi?
| İkilem | Kısa yanıt |
|---|---|
| Siyah çay mı, yeşil çay mı? | İkisi de içilebilir. Yeşil çayın Hashimoto'ya yararı gösterilmiş değildir; siyah çayı bırakmanız gerekmez. Demir eksikliğiniz varsa çayı yemekle birlikte içmek yerine öğün aralarına kaydırabilirsiniz. Çay da tiroid ilacıyla etkileşebilir; ilacınızla arasını hekiminize ya da eczacınıza sorun. |
| Çiğ kuruyemiş mi, tuzlu kavrulmuş mu? | Çiğ ya da yağsız kavrulmuş, tuzsuz. Ölçü olarak günde bir avuç çoğu kişinin planına sığar; sizin miktarınızı diyetisyeniniz söyler. Tuzlu, soslu ve şeker kaplı çerez ara sıraya kalır. Kuruyemiş alerjiniz varsa bu satır sizin için geçerli değildir. |
| Ceviz ve fındık mı, Brezilya cevizi mi? | Ceviz, fındık, badem. Brezilya cevizinin selenyumu çok yüksektir ve cevizden cevize değişir; fazla selenyum zararlıdır. Düzenli yemeden önce hekiminize ya da diyetisyeninize danışın. |
Ayrıntısı: Hashimoto'da çay · ceviz, badem ve fındık
Hangi seçimler size değil, hekiminize aittir?
Yukarıdaki ikilemler mutfakta sizin vereceğiniz kararlardır. Aşağıdakiler ise hekiminizle konuşulmadan verilmez:
- Tiroid ilacını ne zaman ve neyle alacağım. Bunu hekimim ya da eczacım söyler; öğünlerimi o düzene göre kurarım.
- İyot, selenyum, deniz yosunu tableti ya da "tiroid desteği" diye satılan bir ürüne başlamak.
- Gluteni tümüyle bırakmak. Önce çölyak taraması konuşulur.
- Gebelikte ya da gebelik planlarken tuz, iyot ve takviye düzeni.
Ne zaman hekime başvurmalı?
- Ekmek, makarna ya da süt ürünlerinden sonra şişkinlik, ishal ya da karın ağrısı tekrar ediyorsa.
- Bir besinden sonra dudakta, yüzde şişme, kaşıntı ya da döküntü oluyorsa. Nefes almakta zorlanırsanız beklemeden 112'yi arayın.
- İsteğiniz dışında kilo kaybediyorsanız ya da tahlilinizde kansızlık çıktıysa.
- Beslenmenizi belirgin biçimde değiştirmeyi düşünüyorsanız; kontrol tahlilinizin zamanını hekiminiz belirler.
Diyetler arasında karar veriyorsanız
Bu sayfa tek tek besinleri karşılaştırır. Glutensiz beslenme ile Akdeniz tipi ya da aralıklı oruç ile düzenli öğün gibi düzenleri karşılaştırmak için karşılaştırmalar bölümüne bakabilirsiniz. Besin gruplarının tamamı Hashimoto'da ne yenir, ne yenmez? yazısında, sık duyulan iddiaların hükmü efsane mi, gerçek mi? sayfasında yer alıyor.
Sık sorulan sorular
Seçim tablosu hakkında sık sorulanlar
Hashimoto'da iki seçenekten birini tümüyle bırakmam gerekir mi?
Çoğu ikilemde gerekmez. Tablodaki yanıtlar hangisinin her gün, hangisinin seyrek kullanılacağını gösterir. Beyaz ekmek, tereyağı ya da pirinç pilavı yasak sayılmaz; yalnız günlük seçim olmaz. Tümüyle çıkarma kararı çölyak, besin alerjisi ya da hekimin saptadığı bir duyarlılık gibi durumlarda verilir. Kendi başınıza art arda besin çıkarmak sofrayı daraltır ve eksiklik riskini artırabilir.
Çölyağım ya da laktoz intoleransım varsa bu tablo benim için geçerli mi?
Bir bölümü değişir. Çölyakta bulgur, makarna ve buğday ekmeği çıkar; pirinç, mısır ve karabuğday kullanılır. Laktoz intoleransında süt yerine laktozsuz süt, yoğurt, kefir ya da olgun peynir denenir. Tuz, yağ, balık ve meyve satırları ise sizin için de aynıdır. Tanınız varsa tabloyu diyetisyeninizle birlikte gözden geçirin; yanıtları sizin durumunuza göre düzeltir.
Kaya tuzu ya da Himalaya tuzu kullanıyorum; iyotlu tuza dönmeli miyim?
Önce paketin etiketine bakın. Kaya tuzu, Himalaya tuzu ve bazı deniz tuzlarına iyot eklenmemiş olabilir. Hashimoto'da iyotlu sofra tuzunun normal kullanımı uygundur; iyodun eksiği de fazlası da tiroide zarar verebilir. Balık, süt ürünleri ve yumurta da iyot sağlar. İyot takviyesine ya da deniz yosunu tabletine kendi kararınızla başlamayın; bunu hekiminizle konuşun.
Hashimoto için özel ürünler almam gerekir mi?
Gerekmez. Hashimoto için ayrı bir reyon ya da özel üretilmiş bir ürün yoktur. Mevsim sebzesi ve meyve, yumurta, yoğurt, balık, kuru baklagil, bulgur ve zeytinyağı haftalık alışverişin temelidir. Glutensiz ya da laktozsuz ürünler yalnız çölyak ya da laktoz şikâyeti varsa gündeme gelir. "Tiroid dostu" diye satılan takviyeleri almadan önce hekiminize danışın.
Sorunuzun yanıtını bulamadıysanız iletişim sayfasından yazabilirsiniz. Tahlil yorumu ve ilaç dozu için hekiminize başvurun.
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural