Hashimoto'da kilo veremiyorum: neden olur, neler yapılabilir?

Aynı sofrada herkesten az yediğiniz hâlde tartı yerinde sayıyorsa nedeni çoğu zaman tek bir şey olmaz. Tiroidin payı vardır, ama tabak, uyku ve ilaç saati de hesaba girer.

Hashimoto kilo vermeyi engeller mi?

"Hashimoto kilo veremiyorum" cümlesi görüşmelerde sık duyulur. Hashimoto (halk arasında haşimato) bağışıklık sisteminin tiroid bezine saldırdığı bir hastalıktır ve zamanla hipotiroidiye (tiroidin az çalışması) yol açabilir. Tiroid az çalıştığında vücudun enerji harcaması azalır, kilo almak kolaylaşır.

Tedavisiz hipotiroidide alınan birkaç kilonun önemli bir kısmı yağ dokusundan gelmez, vücutta tutulan sudan gelir. Bir çalışmada tedavi başladıktan sonra verilen kilonun çoğunun bu fazla sudan olduğu görülmüştür. Bu yüzden ilaç başladıktan sonra ilk dönemde tartıda bir miktar düşüş görülebilir, ama ilacın kendisi bir zayıflama yöntemi sayılmaz.

Tiroid değerleriniz ilaçla dengedeyse kilo verme kuralları Hashimoto'su olmayan biriyle aynıdır. Hastalık kilo vermeyi imkânsız kılmaz, yalnız başlangıç koşullarını hekimle birlikte doğru kurmak gerekir.

Önce neyi kontrol etmeliyim?

Kilo vermeye çalışırken ilk adım, tiroid değerlerinizin dengede olup olmadığını öğrenmektir. Bunu hekiminiz tahlillerinize bakarak söyler. Değerler dengede değilse beslenme planı tek başına yeterli olmaz.

• İlacınızı her gün aynı düzende, hekiminizin tarif ettiği biçimde alıyor musunuz?
• Kahve, kahvaltı, kalsiyum ya da demir takviyesiyle ilacınızın arasını hekiminize ya da eczacınıza sordunuz mu?
• Son tahlilinizden bu yana kilonuz, ilaç saatiniz ya da kullandığınız başka ilaçlar değişti mi?

Tiroid ilacıyla etkileşebilen besin ve içecekler tiroid ilacı ve kahvaltı saati yazısında ayrıntılı anlatılıyor. İlacın miktarı ya da saatiyle ilgili her kararı hekiminiz verir.

Tiroid dengedeyken kilo vermeyi ne zorlaştırır?

Hashimoto'lularda kiloyu etkileyen başka durumlar da sık görülür. Bunlar tiroid değerlerinden bağımsız olarak kilo vermeyi yavaşlatabilir.

İnsülin direnci eşlik ediyorsa beslenmenin nasıl değiştiği insülin direnci olanlar sayfasında anlatılıyor.

Hashimoto'da kilo vermek için ne yapmalı?

Hashimoto'ya özel bir zayıflama formülü yoktur. Beslenme planı hastalığın kendisini ortadan kaldırmaz ve tiroid ilacının yaptığı işi yapamaz. Amaç, eksiklik yaratmadan, kas kaybına yol açmadan ve sürdürülebilir bir düzenle ilerlemektir.

• Hafif bir kalori açığı: Harcadığınızdan biraz az yemek, sert bir kısıtlamadan daha kolay sürdürülür.
• Her öğünde bir protein kaynağı: yumurta, balık, tavuk, baklagil, yoğurt ya da peynir.
• Tabağın yarısı sebze. Sebze hacim verir, kaloriyi düşük tutar ve lif sağlar.
• Tam tahıl ve baklagil, gluten sorununuz yoksa beyaz unlu ürünlerin yerine.
• Zeytinyağı, ceviz ve fındık gibi yağlar, ölçülü miktarda.
• Şekerli içecekleri, paketli atıştırmalıkları ve hamur işlerini seyrekleştirmek.
• Haftada birkaç gün yürüyüş ve kasları çalıştıran egzersiz.
• Düzenli uyku saati.

Bu ilkelere göre kurulmuş bir plan kilo vermek için Hashimoto diyeti sayfasında yer alıyor.

Kilo vermek için bir öğün tabağı nasıl kurulur, porsiyon ne kadar olur?

Kalori saymadan başlamak için tabağı gözle bölmek yeterlidir. Aşağıdaki ölçüler örnektir, kişiye özel değildir; ihtiyacınız boyunuza, yaşınıza ve hareketinize göre değişir.

• Tabağın yarısı: salata ya da zeytinyağlı sebze yemeği.
• Tabağın çeyreği: avuç içi büyüklüğünde ızgara tavuk, balık ya da et; etsiz günlerde 1 kepçe kuru baklagil yemeği.
• Kalan çeyrek: 3–4 yemek kaşığı bulgur pilavı ya da 1 dilim tam tahıllı ekmek.
• Yanında: 1 kâse yoğurt ya da 1 bardak ayran.

Yemeğe giren yağı da ölçmek gerekir; örneğin kişi başı 1–2 tatlı kaşığı zeytinyağı çoğu sebze yemeği için yeterli olur. Ara öğünde 1 meyve ile bir avuç çiğ kuruyemiş, bisküvi ve simide göre daha uzun süre tok tutar.

Tartı neden günden güne değişir?

Günlük oynamalar çoğunlukla yağ kaynaklı olmaz, sıvıdan gelir. Tuzlu bir akşam yemeği, adet öncesi dönem, kabızlık ya da yoğun bir egzersiz günü tartıyı geçici olarak yukarı çeker. Yetişkinler için günlük tuz üst sınırı 5–6 gramdır (yaklaşık bir çay kaşığı); turşu, salamura peynir, hazır çorba ve cips bu sınırı hızla doldurur. Her gün yerine örneğin haftada bir, aynı gün ve aynı saatte tartılmak gidişi daha doğru gösterir.

Çok düşük kalorili diyet ya da keto Hashimoto'da işe yarar mı?

Çok düşük kalorili diyetler Hashimoto'da önerilmez. Tartı başta hızlı düşse de kas kaybı, yorgunluk ve besin ögesi eksikliği riski artar. Diyet bırakıldığında kilo çoğu zaman geri gelir.

Ketojenik diyet ve aralıklı oruç gibi yaklaşımların Hashimoto'ya özel yararı yeterince araştırılmamıştır. Bu konudaki çalışmaları derleyen bir sistematik derleme, kalori kısıtlamasının kilo ve bazı değerler üzerinde etkili olabildiğini, ancak çalışmaların küçük olduğunu belirtiyor. Ketojenik diyetin Akdeniz tipiyle karşılaştırması ketojenik mi, Akdeniz tipi mi sayfasında; öğün düzeni için aralıklı oruç mu, düzenli öğün mü karşılaştırmasına da bakabilirsiniz.

Glutensiz beslenme de kendi başına bir zayıflama diyeti sayılmaz. Çölyak ya da gluten duyarlılığı yoksa glutensiz ürünler bazen daha fazla şeker ve yağ içerir.

Kilo veremiyorum, yorgunluk da var: bunlar bağlantılı mı?

Yorgunluk hareketi azaltır, hareket azaldıkça kilo vermek zorlaşır. Tiroid değerleri dengedeyken süren yorgunlukta demir, B12 ve D vitamini eksikliği, kansızlık ve uyku sorunları araştırılır. Tahlili hekiminiz ister. Bu konu Hashimoto ve yorgunluk yazısında ayrıntılı anlatılıyor.

Ne zaman destek almalıyım?

Birkaç ay boyunca düzenli beslenmenize rağmen kilonuz değişmiyorsa ya da kilo kısa sürede belirgin biçimde artıyorsa hekiminizle görüşün. Tartıdaki sayıyla birlikte bel çevresi, enerji düzeyi ve kıyafetlerin oturuşu da ilerlemeyi gösterir. Sürekli kendinizi tartmak yerine bu işaretleri birlikte izlemek moralinizi korur.

Yeme ile ilgili kontrol kaybı, kendini aç bırakma ya da yedikten sonra kusma gibi davranışlar fark ederseniz bunu da hekiminize anlatın. Bu durumda bir ruh sağlığı uzmanından destek almak beslenme planı kadar önemlidir.

Tabaktaki pilav ve makarna porsiyonunu kaşıkla ölçmek için pirinç, bulgur ve makarna yazısına bakabilirsiniz.

Hangi yağın ne kadar kullanılacağı Hashimoto'da hangi yağ kullanılır yazısında ev ölçüleriyle anlatılıyor.

İş, tatil ve oruç gibi düzeni bozan günler için genel çerçeve Hashimoto ile yaşam yazısında.

Göz altı şişliği, akşam bacak ödemi ve tuzu azaltma yolları için Hashimoto'da ödem yazısına bakabilirsiniz.

Yorgunken hareketi nasıl başlatacağınız ve spor günü öğünleri için Hashimoto'da spor yazısına bakabilirsiniz.

Proteini üç öğüne nasıl böleceğiniz, ev ölçüleriyle Hashimoto'da protein ihtiyacı yazısında anlatılıyor.

Sık sorulan sorular

Hashimoto'm var, ilacımı düzenli içiyorum ve az yiyorum ama tartı yerinden kıpırdamıyor; neden olabilir?

Birkaç neden birlikte olabilir. Tiroid değerleriniz hedefte olmayabilir, kahve ya da takviyeler ilacınızla etkileşiyor olabilir, insülin direnci ya da uykusuzluk eşlik ediyor olabilir. Çok az yemek de kas kaybına ve ardından aşırı yemeye yol açabilir. Hekiminizle tahlillerinizi, diyetisyeninizle bir haftalık yeme kaydınızı gözden geçirin.

Hashimoto'm var, kilo verebilmek için tiroid ilacımın dozunu artırmak işe yarar mı?

Hayır, bu güvenli bir yol sayılmaz. Tiroid ilacı eksik hormonu yerine koymak için verilir, zayıflamak için kullanılmaz. Gereğinden fazla hormon çarpıntı, uykusuzluk ve uzun vadede kemik kaybı gibi sorunlara yol açabilir. İlacın miktarını yalnız hekiminiz tahlillerinize göre belirler. Kilonuz belirgin değiştiyse bunu kontrolde söyleyin, çünkü ihtiyaç duyulan miktar değişebilir.

Hashimoto'm var, aralıklı oruç yaparsam ilaç saatim ve kilom nasıl etkilenir?

Aralıklı orucun Hashimoto'da düzenli öğüne üstün olduğunu gösteren yeterli araştırma yoktur. İlacınızı hekiminizin tarif ettiği biçimde sürdürün. Uzun açlık bazı kişilerde akşam aşırı yemeye ve yorgunluğa yol açabilir. Denemek istiyorsanız yeme saatlerinizi hekiminiz ve diyetisyeninizle planlayın; gebelik ya da diyabet varsa hekim onayı olmadan başlamayın.

Hashimoto'm var, tiroid ilacına başlayınca kilolarım kendiliğinden gider mi?

Bir kısmı gidebilir, ama beklentiyi küçük tutmak gerekir. Bir çalışmada tedaviyle verilen kilonun büyük bölümünün yağdan değil, vücutta tutulan fazla sudan geldiği görülmüştür. Değerler dengelendikten sonra kalan kilo için beslenme, hareket ve uyku düzeni belirleyici olur. İlaç bir zayıflama yöntemi sayılmaz; miktarı yalnız tiroid değerlerinize göre ayarlanır.

Kaynaklar

1. Karmisholt J, Andersen S, Laurberg P. Weight loss after therapy of hypothyroidism is mainly caused by excretion of excess body water associated with myxoedema. J Clin Endocrinol Metab 2011 — tedavisiz hipotiroidide kilonun büyük kısmının vücutta tutulan sudan oluşması
2. Mikulska AA ve ark. Metabolic Characteristics of Hashimoto's Thyroiditis Patients and the Role of Microelements and Diet in the Disease Management — An Overview. Int J Mol Sci 2022 — Hashimoto’da insülin direnci ve metabolik özellikler
3. Osowiecka K, Myszkowska-Ryciak J. The Influence of Nutritional Intervention in the Treatment of Hashimoto's Thyroiditis — A Systematic Review. Nutrients 2023 — kalori kısıtlaması ve diğer diyet müdahalelerine ilişkin çalışmaların sınırlılığı
4. Jonklaas J ve ark. Guidelines for the Treatment of Hypothyroidism (ATA). Thyroid 2014 — tiroid ilacının kilo vermek amacıyla kullanılmaması ve fazlasının riskleri
5. NHS. Salt in your diet — yetişkinler için günlük tuz üst sınırı