Hashimoto'da karın şişkinliği: hangi besinler şişkinlik yapar?

Öğleden sonra pantolonun beli sıkmaya başlıyor, akşam karın davul gibi oluyor. Hashimoto (halk arasında haşimato) tanısı alan pek çok kişi bu şikâyeti anlatır ve ilk iş olarak "neyi kesmeliyim?" diye sorar. Şişkinliği en sık kuru baklagil, lahanagiller, gazlı içecekler, şekersiz ürünlerdeki şeker alkolleri ve hızlı yemek artırır; tiroid değerleri düşükken yavaşlayabilen bağırsak ve kabızlık da şikâyeti büyütebilir. Bu nedenlerin çoğu mutfakta ele alınabilir; şişkinlik sık oluyorsa, ağrı ya da kilo kaybı eşlik ediyorsa hekiminize başvurun. Bağırsakla tiroid arasındaki genel bağı Hashimoto ve bağırsak sağlığı yazısında ayrıca anlattık.

Hashimoto'da karın neden şişer?

Tiroid hormonu az olduğunda bağırsak hareketleri yavaşlayabilir. Yemek bağırsakta daha uzun kalır, kabızlık başlar ve gaz birikir. Bu yüzden şişkinlikle kabızlık çoğu zaman birlikte gelir.

Başka nedenler de olabilir. Hashimoto'lularda çölyak genel topluma göre daha sık görülür. Laktoz intoleransı, hızlı yemek, yemek sırasında hava yutmak ve adet dönemi de karnı şişirebilir. Yani şişkinliği her zaman tiroide bağlamamak gerekir.

Hangi besinler şişkinlik yapar?

Aşağıdaki besinler herkeste şişkinlik yapmaz. Ama şikâyeti olan kişilerde sık suçlanan gruplar bunlardır:

• Kuru baklagiller: kuru fasulye, nohut, barbunya, yeşil mercimek. Kırmızı mercimek çoğu kişiye daha hafif gelir.
• Lahanagiller: lahana, karnabahar, brokoli, Brüksel lahanası. Çiğ yenince daha çok gaz yapabilir.
• Kuru soğan ve sarımsak: özellikle çiğ, bol miktarda.
• Gazlı içecekler: gazoz, kola, gazlı maden suyu.
• Şekersiz ürünler: şekersiz sakız ve şekerlemelerdeki sorbitol, maltitol gibi şeker alkolleri. Etikette "aşırı tüketimi müshil etkisi yapabilir" uyarısı bulunabilir.
• Süt: laktoz intoleransı olanlarda. Yoğurt, kefir ve olgun peynir çoğu zaman daha kolay tolere edilir.
• Ağır ve kızartma yemekler: yağı çok, geç saatte yenen büyük tabaklar.

Sütün Hashimoto'daki yerini Hashimoto'da süt, yoğurt ve peynir yazısında ele aldık.

Gaz yapan besinleri tamamen bırakmak gerekir mi?

Hayır. Baklagil ve sebze lif kaynağıdır. Bunları listeden çıkarmak lifi azaltır, kabızlığı ve dolayısıyla şişkinliği artırabilir. Amaç kesmek değil, bağırsağın alışacağı biçimde yemektir.

• Kuru baklagili bir gece önceden ıslatın, ıslatma suyunu dökün, iyice yumuşayana kadar pişirin.
• Küçük porsiyonla başlayın: önce birkaç yemek kaşığı, birkaç hafta içinde artırın.
• Lahana ve karnabaharı çiğ salata yerine haşlanmış ya da fırınlanmış yiyin.
• Konserve nohut kullanıyorsanız süzüp bol suyla yıkayın.
• Yeni bir besini bir haftada bir tane ekleyin; neyin sizi rahatsız ettiğini böyle görürsünüz.

Baklagili hangi sıklıkla ve nasıl yiyebileceğinizi Hashimoto'da nohut, mercimek ve fasulye yazısında bulabilirsiniz.

Şişkinliği azaltan sofra alışkanlıkları nelerdir?

Ne yediğiniz kadar nasıl yediğiniz de önemlidir. Şu alışkanlıklar birçok kişiye iyi gelir:

• Yavaş yiyin, ağzınız kapalı çiğneyin. Ayakta ya da telefona bakarak yemeyin.
• Az ve sık yiyin. Akşam geç saatte büyük tabak kurmayın.
• Gün boyunca su için. Gazlı içecek yerine sade su, ayran ya da açık bitki çayı seçin.
• Yemekten sonra 10–15 dakika yürüyün.
• Kabızlığınız varsa yulaf ve keten tohumu gibi suda çözünen lif kaynaklarını yavaşça artırın.

Kabızlık öndeyse Hashimoto'da kabızlık yazısındaki günlük düzen size daha çok yardımcı olabilir.

Hangi içecekler şişkinliği artırır, hangileri rahatlatır?

Gazlı içecekler bağırsağa doğrudan gaz taşır; pipetle içmek de hava yutmayı artırır. Kahve, demli çay ve alkol bazı kişilerde bağırsağı uyarır ve şikâyeti büyütebilir. Meyve suyu ve şekerli içecekler de fazla içildiğinde gaz yapabilir.

Gün boyunca yudum yudum sade su için. Süt ürünlerine sorununuz yoksa ayran ve kefir de seçenektir. Rezene, nane ya da papatya gibi açık demlenmiş bitki çayları sıcak bir içecek isteğini karşılar. Bitki çaylarını da ölçülü için; gün boyu demlik demlik içmek yerine bir iki fincanla yetinin.

Şişkinlik yaşayan biri için örnek bir gün nasıl olur?

Aşağıdaki gün bir fikir vermek içindir; porsiyonu açlığınıza ve diyetisyeninizin önerisine göre ayarlayın.

• Kahvaltı: haşlanmış yumurta, beyaz peynir, salatalık, birkaç zeytin, bir dilim ekmek ya da süt yerine suyla pişmiş yulaf lapası.
• Ara öğün: bir kivi ya da bir muz.
• Öğle: zeytinyağlı kabak, bir kase yoğurt, birkaç kaşık bulgur pilavı.
• Ara öğün: bir avuç ceviz ve bir mandalina.
• Akşam: fırında tavuk ya da balık, haşlanmış havuç ve patates, yanında yeşil salata.

Kırmızı mercimek çorbası bu güne kolayca eklenir. Kuru fasulyeyi ise şikâyetiniz azaldıktan sonra küçük bir kaseyle deneyin. Lahanagillerin Hashimoto'da yenip yenmeyeceğini brokoli ve lahana yazısında anlattık.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Şu durumlarda beslenmeyi değiştirmeyi beklemeden hekiminize gidin:

• Şişkinlik neredeyse her gün oluyor ve beslenmeyi değiştirmenize rağmen sürüyor.
• İstemeden kilo veriyorsunuz ya da dışkınızda kan görüyorsunuz.
• Şişkinliğe kusma, ishal, ateş ya da karın ağrısı eşlik ediyor.
• Karnınızda ele gelen bir şişlik fark ettiniz.

Karın birden şişip çok şiddetli ağrıyorsa ya da gaz ve dışkı hiç çıkaramıyorsanız beklemeden acile başvurun. Çölyaktan şüpheleniyorsanız gluteni kesmeden önce hekiminizle konuşun; gluteni önceden bırakmak sonucu yanıltabilir.

Sık sorulan sorular

Hashimoto'yum, her akşam karnım şişiyor; sabah normale dönüyor. Bu tiroidden mi?

Olabilir ama tek neden tiroid değildir. Gün içinde yenen lif, gaz ve hava birikir, akşama doğru karın büyür; bu pek çok kişide görülür. Akşam yemeğini küçültün, erken yiyin, sonrasında kısa bir yürüyüş yapın. Şişkinlik ağrıyla geliyor ya da gün boyu sürüyorsa hekiminize başvurun.

Nohut ve fasulye beni çok şişiriyor; Hashimoto'da baklagili hiç yemesem olur mu?

Hiç yememek gerekmez, ama zorlamak da gerekmez. Önce kırmızı mercimekle başlayın. Kuru baklagili ıslatıp suyunu dökün, iyi pişirin, birkaç kaşıkla deneyin. Bağırsak zamanla alışabilir. Yine de rahatsız oluyorsanız lifi sebze, yulaf ve tam tahılla tamamlayabilirsiniz. Baklagili hangi sıklıkta ve ne kadar yiyeceğinizi diyetisyeninizle birlikte belirleyebilirsiniz.

Şekersiz sakız çiğniyorum ve karnım şişiyor; ikisinin bir ilgisi olabilir mi?

Olabilir. Şekersiz sakız ve şekerlemelerde bulunan sorbitol, maltitol gibi şeker alkolleri bağırsakta gaz yapabilir. Sakız çiğnemek ayrıca hava yutmayı artırır. Bir hafta sakızı ve şekersiz şekerlemeleri bırakıp şişkinliğinizin değişip değişmediğini not edin. Şikâyet sürüyorsa nedeni başka bir yerde arayın ve hekiminize başvurun.

Hashimoto ve şişkinlik için probiyotik kullanmalı mıyım?

Bu kararı tek başınıza vermeyin. Probiyotiklerin tiroid üzerindeki etkisi net değildir ve şişkinlikte herkese yarayıp yaramadığı bilinmiyor. Önce beslenme düzenini, kabızlığı ve olası laktoz ya da çölyak sorununu konuşun. Takviye gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir; kullanmadan önce eczacınıza da danışın.

Kaynaklar

1. NHS. Bloating — şişkinliğin sık nedenleri, gaz yapan besinler, sofra alışkanlıkları ve hekime başvurma belirtileri
2. NHS. How to get more fibre into your diet — lifi yavaşça artırmak ve yanında sıvı almak
3. Roy A ve ark. Prevalence of Celiac Disease in Patients with Autoimmune Thyroid Disease: A Meta-Analysis. Thyroid 2016 — otoimmün tiroid hastalığında çölyağın daha sık görülmesi
4. Knezevic J ve ark. Thyroid-Gut-Axis: How Does the Microbiota Influence Thyroid Function? Nutrients 2020 — tiroid ile bağırsak arasındaki ilişkiye dair derleme