Hashimoto'da bayram ve davet sofrası: tabak, ilaç saati ve ikram tatlıları

Bayramlar, nişanlar, kalabalık aile akşamları: bu günlerde masada her şey vardır ve "bunu yesem olur mu, şunu içsem olur mu" soruları da beraberinde gelir. Bunun için bir yasak listesi gerekmez; ilacınızı hekiminizin tarif ettiği biçimde sürdürün, tabağın yarısını zeytinyağlı ve salatayla doldurun, tatlıyı günde bir iki küçük porsiyonla yemekten sonraya bırakın. Bu yazı ev ve akraba sofrasını anlatır; düğün salonu, lokanta ve açık büfe için Hashimoto'da dışarıda yemek yazısına bakın.

Bayram sabahı kahvaltı nasıl planlanır?

Bayram sabahının temposu yüksektir: erken kalkılır, aile kahvaltısı kurulur, sonra kapı kapı dolaşılır ve her evde çay, kahve, tatlı uzatılır. Tiroid ilacınızın (levotiroksin) kahvaltı, çay ve kahveyle arasını bayramdan önce hekiminize ya da eczacınıza sorun; düzeninizi ziyaret saatlerine göre kendiniz değiştirmeyin.

• Kahvaltı sofrası geç kurulacaksa çantanıza bir avuç kuruyemiş ve bir meyve koyun.
• Kahvaltıda tabağın yarısını domates, salatalık, biber ve yeşillikle doldurun.
• Gece akrabada kalacaksanız ilaç kutusu bavulda değil, el çantanızda dursun.
• İlk çayı ya da kahveyi şekersiz isteyin; günün geri kalanında ikramlar zaten bol olacak.

Tiroid ilacı ile kahvaltı arasındaki ilişki tiroid ilacı ve kahvaltı saati yazısında. Bayram kahvaltısındaki börek tabağın ana parçası olmasın; bir dilim alın, tabağın geri kalanını yumurta, peynir ve bol domates-salatalıkla tamamlayın.

Kalabalık sofrada tabak nasıl kurulur?

Onlarca tabağın arasında her birinden tatmak istemek çok anlaşılır. Porsiyonu dengede tutmanın pratik yolu, tabağı belli bir sırayla doldurmaktır:

1. Önce yarısını doldurun: zeytinyağlı sebze, salata, cacık.
2. Sonra dörtte bir: et, köfte, tavuk ya da etli yemek.
3. Son dörtte bir: pilav, börek ya da birkaç sarma; üçü birden değil, birini seçin.

Sofraya çorbayla oturmak, her lokmadan sonra çatalı tabağa bırakmak ve ikinci servisi istemeden önce birkaç dakika sohbete dalmak, doyduğunuzu fark etmenize zaman tanır. Bardağınıza kola ya da şerbet yerine su, ayran veya sade soda koyun.

Ziyaret günlerinde her kapıda bir bardak çay ya da bir fincan kahve içilince akşama doğru sayı kabarır. Bazı evlerde açık çay ya da bir bardak su istemek akşam uykusunu da korur. Kahvenin tiroid ilacıyla arası Hashimoto'da kahve yazısında.

Kurban Bayramı'nda et nasıl yenir?

Kurban Bayramı'nda birkaç gün boyunca her öğünde et olabilir. Kavurmanın bir porsiyonu kabaca avucunuzun içi kadardır, yemek kaşığıyla dört beş kaşık. Etin yanına mutlaka sebze koyun: domatesli çoban salata, közlenmiş biber ya da bir kâse yoğurt. Tavanın dibindeki yağa ekmek batırmak yerine bir dilimle yetinin.

Kurban eti genellikle kendi yağını salar; tencereye ayrıca tereyağı ya da kuyruk yağı eklemek gerekmez, mide de rahat eder. Mangalda eti yakmadan, arasına biber ve domates dizilmiş şişlerle pişirin. Kavurma, köfte ve tavuğun ortası pembe kalmasın. Çiğ eti dolapta pişmiş yemekle aynı kaba koymayın. Kırmızı etin haftalık ölçüsü Hashimoto'da kırmızı et yazısında. Bu günlerde kabızlık sık görülür; su ve sebze miktarını artırın.

Baklava ve ikram tatlıları ne olacak?

Ev sahibinin uzattığı tatlıyı reddetmeniz gerekmez. Şeker Bayramı'nda gün içinde beş altı ev gezildiğinde yapılacak şey, tatlıyı hangi evde yiyeceğinize sabahtan karar vermektir.

• Gün için bir, en fazla iki küçük porsiyon belirleyin; bir dilim baklava ya da bir kâse sütlaç bir porsiyon sayılır.
• Tatlıyı boş mideye değil, yemekten sonraya alın.
• Diğer ziyaretlerde çayı şekersiz isteyin, tatlı yerine meyve ya da birkaç kuruyemişten alın.
• Şeker ve çikolata tabağından bir tane alıp "sonra yerim" diyerek çantanıza koyabilirsiniz; ev sahibi kırılmaz.

Tatlı isteği yalnız bayramda değil her gün geliyorsa nedenleri Hashimoto'da şeker ve tatlı yazısında.

Misafir ağırlarken sofraya ne konur?

Ev sahibi sizseniz sofrayı hem size hem misafirlerinize uygun kurmak elinizdedir. Bir bayram menüsü örneği:

• Çorba: ezogelin ya da yoğurtlu yayla.
• Zeytinyağlı: taze fasulye ya da enginar; yanına semizotlu yoğurt.
• Ana yemek: fırında sebzeli tavuk ya da yağı az tas kebabı.
• Eşlikçi: bulgur pilavı ve yeşilliği bol bir salata.
• Tatlı: fırın sütlaç ya da dilimlenmiş mevsim meyvesi.

Çorbanın ve sütlacın kısa tarifi Hashimoto yemek tarifleri sayfasında, tavuğun adım adım yapılışı fırında sebzeli tavuk yazısında. Yemeklerin büyük kısmını arife günü hazırlarsanız bayram sabahı ocak başında kalmazsınız. Pişen yemek soğuyunca en geç iki saat içinde dolaba girsin; servisten önce iyice kaynatarak ısıtın. Hashimoto'da yorgunluk sık görüldüğü için mutfak işini ev halkıyla paylaşın.

Misafirlerden birinde çölyak varsa onun yemeği için ayrı tahta, bıçak ve kap kullanın; bulgur pilavının yanına bir tencere pirinç pilavı eklemek yeter.

Davete giderken elinizde ne götürebilirsiniz?

Akşam davetine ya da bayram ziyaretine eli boş gitmek istemiyorsanız sofraya sizin de rahatça yiyebileceğiniz bir şey götürün. Bir kâse cevizli fırın elma, mevsim meyvesinden bir tabak, tuzsuz kavrulmuş kuruyemiş ya da bir kap zeytinyağlı hem ev sahibini sevindirir hem masada size uygun bir seçenek bulunmasını sağlar. Hazır pasta ve şerbetli tatlı yerine bunlardan birini seçmek, gün boyu biriken tatlı ikramlarına bir tane eklememenin de yoludur.

Yatılı misafirlikte düzen nasıl korunur?

Bayramı birkaç gün akrabada geçirecekseniz çantanıza bir kutu kuruyemiş, iki üç meyve ve su şişesi koyun. Evin kahvaltısı geç kurulsa bile ilaç düzeninizi ev sahibinin saatine göre değiştirmeyin; sorunuz varsa hekiminize danışın. Çölyak ya da süt şikâyetiniz varsa bunu gitmeden ev sahibine söylemek, sofrada iki tarafı da zor durumda bırakmaz.

Ağır bir sofranın ertesi günü ne yapılmalı?

Fazla yediğiniz günün ardından kendinizi aç bırakarak dengelemeye çalışmayın. Ertesi gün sıradan bir günü yaşayın: sabah sebzeli bir omlet, öğlen bir kâse çorba ve salata, akşam zeytinyağlı sebze yemeğiyle yoğurt. Su miktarını artırın, akşam yemeğinden sonra yirmi dakikalık bir yürüyüşe çıkın.

Tuzlu ve ağır yemekten sonra parmaklarda, göz çevresinde ya da ayak bileklerinde hafif bir şişlik görülebilir; tartı da birkaç gün fazla gösterebilir. Bu çoğu zaman tuzla birlikte tutulan sudandır ve olağan düzene dönünce azalır.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Şişlik bir haftayı geçerse, yalnız bir bacakta ağrı ve kızarıklıkla birlikte ortaya çıkarsa ya da nefes darlığı eklenirse beklemeden hekime gidin. Bayram koşturmasında ilacınızı birkaç gün art arda atladıysanız nasıl devam edeceğinizi hekiminize ya da eczacınıza sorun.

Sık sorulan sorular

Hashimoto'yum, bayramda ikram edilen bir dilim baklavayı yersem tiroidim etkilenir mi?

Bir dilim baklava tiroid işleyişini değiştirmez. Dikkat edilecek olan, ziyaretler boyunca üst üste eklenen şeker ve yağdır. Baklavayı yemekten sonra yiyin ve gün içinde bir iki küçük porsiyonda durun. Sonraki evlerde şekersiz çay ve meyve seçmek gün boyu enerjinizi daha dengeli tutar; güne tatlıyla başlamamaya çalışın.

Hashimoto hastasıyım, bayram sabahı erkenden kahvaltıya çağrıldık; ilaç düzenimi kime sormalıyım?

Erken bir davet her günkü düzeninizle uyuşmuyorsa bayramdan önce hekiminize ya da eczacınıza danışın; ilacın saatini kendiniz değiştirmeyin. Sorarken davetin saatini ve sofrada neler olacağını da söyleyin. Kahvaltı sofrasında tabağı yumurta, peynir ve bol sebzeyle kurun, böreği bir dilimle sınırlayın, çayı şekersiz isteyin.

Hashimoto'yum, bayramda çok yedim; ertesi gün öğün atlayarak telafi etmeli miyim?

Gerek yok; öğün atlamak çoğu kez akşam daha fazla yemekle sonuçlanır. Ertesi günü her zamanki üç öğünle geçirin ve tabağınızda sebze, yoğurt ve protein ağır bassın. Bol su ve kısa bir yürüyüş toparlanmak için yeterlidir. Tartıya hemen değil, birkaç gün sonra çıkarsanız daha gerçekçi bir sonuç görürsünüz.

Kaynaklar

1. NHS. The Eatwell Guide — tabakta sebze, protein ve nişasta oranları
2. NHS. Salt: the facts — tuzlu yiyecekler ve günlük tuz
3. NHS. Oedema — şişlikte hangi durumda hekime gidileceği
4. NHS. Levothyroxine — ilacın her gün aynı düzende alınması, atlanan dozda danışma
5. WHO. Healthy diet — şeker ve yağ tüketiminde genel ilkeler