Hashimoto'da glutensiz beslenme
Bir bakışta
Glutensiz beslenme, buğday, arpa, çavdar ve bunlardan yapılan yiyeceklerin sofradan çıkarılmasıdır. Hashimoto'da çölyak daha sık görüldüğü için önemli bir konudur; ama çölyak ya da gluten duyarlılığı olmayan kişide tiroid değerlerine etkisi kesin olarak gösterilmiş değildir. Karar tahlil ve şikâyetlere göre verilir.
Nasıl uygulanır
İlk adım glutenli beslenirken çölyak tahlillerini yaptırmaktır. Glutensiz bir dönemden sonra yapılan tahlil yanlış sonuç verebilir; bu yüzden tahlil öncesinde ekmeği kesmeyin.
Çölyak çıkarsa gluten ömür boyu ve tamamen sofradan çıkar. Çıkmazsa ama şişkinlik, gaz, ishal ya da kabızlık gibi şikâyetleriniz glutenli yiyeceklerle artıyorsa, diyetisyeninizle belirli bir süre glutensiz deneme yapılabilir.
Deneme sürecinde şikâyetler, kilo ve tahliller not edilir. Süre sonunda gluten kontrollü biçimde geri eklenir ve fark gözlenir. Fark yoksa gereksiz bir kısıtlamayla devam etmeye gerek yoktur.
Kimler için uygun?
Uygun olabileceği durumlar
- Çölyak tanısı alan Hashimoto'lular (glutensiz beslenme zorunludur)
- Çölyak tahlili negatif olsa da glutenli yiyeceklerden sonra belirgin sindirim şikâyeti yaşayanlar (deneme amaçlı)
- Tiroid ilacının dozu sık değişen ve emilim sorunu düşünülen kişiler (önce hekim değerlendirmesiyle)
Uygun olmadığı ya da önce hekiminize danışmanız gereken durumlar
- Çölyak tahlili henüz yapılmamış kişiler: önce tahlil, sonra karar
- Yeme bozukluğu öyküsü olanlar: kısıtlayıcı diyetler hekim ve diyetisyen gözetiminde düşünülür
- Yalnız sosyal medyada duyduğu için, hiçbir şikâyeti olmadan ömür boyu glutensiz yaşamayı planlayanlar
Size uygun beslenme planı, tahlilleriniz ve kullandığınız ilaçlar birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Adım adım uygulama
-
Tahlil (glutenli beslenirken)
Çölyak için kan tahlili hekim tarafından istenir. Bu dönemde ekmek ve makarna kesilmez.
-
Karar
Çölyak varsa kalıcı ve sıkı glutensiz beslenme. Yoksa ve şikâyet sürüyorsa süreli deneme konuşulur.
-
Deneme dönemi
Buğday ürünleri yerine karabuğday, kinoa, pirinç, mısır, patates ve glutensiz yulaf. Şikâyet günlüğü tutulur.
-
Değerlendirme
Şikâyetler ve tahliller karşılaştırılır. Gluten kontrollü geri eklenir; fark yoksa kısıtlama bırakılır.
Hashimoto'da glutensiz beslenme neden bu kadar konuşuluyor?
Hashimoto ve çölyak, ikisi de bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokusuna yöneldiği (otoimmün) hastalıklardır. Hashimoto'lularda çölyak, genel topluma göre daha sık görülür. Bu yüzden Hashimoto tanısı alan birinin çölyak açısından da değerlendirilmesi mantıklıdır.
Sosyal medyada ise konu "Hashimoto'ysan gluten zehir" noktasına taşınmış durumda. Gerçek tablo daha sakin: glutensiz beslenme bir grup için şart, bir grup için denenebilir, bir grup için gereksizdir.
Glutensiz beslenmede neler yenir?
- Tahıl yerine: pirinç, karabuğday, kinoa, darı, mısır, glutensiz yulaf, patates, tatlı patates.
- Protein: et, tavuk, balık, yumurta, kuru baklagiller (nohut, mercimek, fasulye).
- Süt ürünleri: yoğurt, peynir, ayran (katkısız olanlar).
- Sebze ve meyve: hepsi doğal olarak glutensizdir.
- Yağlı tohumlar: ceviz, fındık, badem, kabak çekirdeği.
Nelerden kaçınılır, gizli gluten nerede olur?
Ekmek, makarna, bulgur, irmik, kuskus, börek ve hamur işleri açık kaynaklardır. Gizli kaynaklar ise şunlardır: hazır çorbalar, bazı soslar ve salça karışımları, köfte ve sucuk gibi şarküteri ürünleri, bazı baharat karışımları, malt içeren içecekler. Etikette buğday, arpa, çavdar, malt ya da "gluten içerir" ibaresi aranır. Çölyakta aynı tezgâhta glutenli ürünle karışma (bulaşma) da önemlidir.
Glutensiz beslenirken hangi eksiklikler olabilir?
Tam tahıllı ekmek ve bulgur sofradan çıkınca lif, B vitaminleri ve demir alımı düşebilir. Bunu önlemek için sebze, baklagil ve karabuğday gibi seçenekleri artırmak gerekir. Hashimoto'lularda demir ve B12 eksikliği zaten sık olduğu için bu nokta önemlidir; ayrıntısı demir ve B12 eksikliği yazısında.
Gluten tiroid ilacını etkiler mi?
Tedavi edilmemiş çölyak, bağırsakta emilimi bozduğu için tiroid hormonu ilacının (levotiroksin) emilimini de azaltabilir. Çölyak tanısı ve glutensiz beslenme sonrasında tiroid değerlerinizi hekiminiz izler; doz ayarı gerekiyorsa hekiminiz yapar. Çölyak yoksa glutenin ilaçla bilinen bir etkileşimi yoktur.
Glutensiz mi, Akdeniz tipi mi?
İkisi birbirine rakip değildir; glutensiz bir Akdeniz tipi sofra kurulabilir. Hangisinin önce gelmesi gerektiğini glutensiz mi Akdeniz tipi mi karşılaştırmasında ele aldık. Çölyakla birlikte Hashimoto'su olanlar için ayrıntılar çölyak olanlar sayfasında. Glutensiz bir günün nasıl görünebileceğine Hashimoto diyet listesi sayfasındaki örnekten bakabilirsiniz.
Glutensiz beslenme Hashimoto'nun çaresi değildir; hekim tedavisinin yerini tutmaz. Çölyak ya da gluten duyarlılığı olan kişide sindirim şikâyetlerini azaltabilir.
Sık sorulan sorular
Hashimoto'da gluten yemek yasak mı?
Hayır. Çölyak ya da gluten duyarlılığı yoksa gluten herkese yasak değildir. Tam buğday ekmeği, bulgur ve yulaf lif ve B vitamini açısından değerli besinlerdir.
Glutensiz beslenince antikorlar düşer mi?
Küçük bir çalışmada glutensiz beslenen kadınlarda antikorlarda düşüş bildirildi. Çalışma az kişiyle yapıldı ve sonuçlar başka büyük çalışmalarla doğrulanmadı. Bu yüzden antikoru düşürmek için herkese önerilen bir yol değildir.
Glutensiz ürünler daha mı sağlıklı?
Her zaman değil. Paketli glutensiz kek, bisküvi ve ekmeklerde şeker, yağ ve katkı fazla olabilir. Glutensiz beslenmenin temeli doğal olarak glutensiz yiyeceklerdir: sebze, meyve, baklagil, et, balık, yumurta, pirinç, karabuğday.
Yulaf glutensiz mi?
Yulafın kendisi glutensizdir ama işlenirken buğdayla karışabilir. Çölyak varsa yalnız "glutensiz" etiketli yulaf kullanılır; bazı çölyaklılar onu da tolere edemez.
Kaynaklar
- Roy A ve ark. Prevalence of Celiac Disease in Patients with Autoimmune Thyroid Disease: A Meta-Analysis. Thyroid 2016 — Hashimoto ve diğer otoimmün tiroid hastalıklarında çölyak sıklığı
- Krysiak R ve ark. The Effect of Gluten-Free Diet on Thyroid Autoimmunity in Drug-Naïve Women with Hashimoto's Thyroiditis. Exp Clin Endocrinol Diabetes 2019 — glutensiz beslenmenin antikorlara etkisini inceleyen küçük çalışma
- Osowiecka K, Myszkowska-Ryciak J. The Influence of Nutritional Intervention in the Treatment of Hashimoto's Thyroiditis. Nutrients 2023 — Hashimoto'da diyet müdahalelerinin kanıt düzeyi