Çalışanlar için Hashimoto menüsü: beslenme çantası ve iş günü düzeni
Çalışan biri için Hashimoto menüsü birkaç alışkanlığa dayanır: ilaç düzenini iş saatlerinize göre hekiminizle konuşmak, kahvaltıyı akşamdan hazırlayıp çantaya koymak, öğle yemeğini akşamdan kaba ayırmak ve çantada bir ara öğün bulundurmak. Vardiyalı çalışıyorsanız ilacın saatini kendiniz kaydırmayın, hekiminizle sabit bir düzen kurun.
Mesai, Hashimoto (halk arasında haşimato) ile yaşayan biri için çoğu zaman saatle ilgili bir sınavdır: erken servis, sabah toplantısı, öğle arasında ayaküstü bir şey atıştırmak. İşin sırrı mutfakta değil, bir akşam önceki birkaç dakikalık hazırlıktadır.
İş günü sabahı kahvaltı nasıl kurulur?
İlacınızı hekiminizin tarif ettiği biçimde alın; kahvaltı ve kahveyle arasını hekiminize ya da eczacınıza sorun. Sabahları evden erken çıkıyorsanız bunu randevuda söyleyin; iş saatlerinize uyan düzen birlikte kurulabilir. Kahvaltıyı evde yapamıyorsanız çantaya koyup iş yerinde yiyebilirsiniz.
Ofisteki çay ve kahve de tiroid ilacıyla etkileşebilen içeceklerdendir; ilk kahvenizin yerini hekime soracaklarınız listesine ekleyin. Hekime sorulabilecek sorular tiroid ilacı ve kahvaltı saati yazısında, çantaya uyan sabah tabakları ise Hashimoto'da kahvaltı yazısında.
Çantaya giden pratik bir kahvaltı için birkaç seçenek: kabuğuyla haşlanmış iki yumurta, bir dilim beyaz peynir ve bir dilim tam tahıllı ekmek; bir kavanoz yoğurtlu yulaf; ya da peynirli tam buğday sandviç ve yanında salatalık. Akşamdan hazırlanan gece yulafı sabah kapağı açılıp yenecek hâlde bekler.
Beş günlük beslenme çantası örneği
Aşağıdaki tablo bir örnektir. Mantığı basit: akşam pişen yemekten bir porsiyon ayrılır, ertesi günün öğlesine gider. Böylece hafta içinde ayrıca yemek pişirmeniz gerekmez.
| Gün | Öğle (çantada) | İkindi ara öğünü |
|---|---|---|
| Pazartesi | Fırında tavuk but, bir kepçe bulgur pilavı, küçük kap yoğurt | Bir elma ve 3–4 ceviz içi |
| Salı | Nohutlu bulgur salatası (maydanoz, nane, limon), bir şişe ayran | Humus ve havuç çubukları |
| Çarşamba | Fırın köfte ve fırın sebze, bir dilim tam tahıllı ekmek | Bir avuç fındık ve bir mandalina |
| Perşembe | Zeytinyağlı taze fasulye, yoğurt, bir dilim ekmek | Fırında kavrulmuş baharatlı nohut |
| Cuma | Ton balıklı yeşil salata, haşlanmış yumurta, birkaç galeta | Bir kâse kefir ya da bir armut |
Tablodaki her öğle kabında bir protein (tavuk, köfte, nohut, balık, yumurta), bir sebze ve tek bir tahıl bulunur. Kapta pilav varsa ekmek, ekmek varsa pilav eklenmez. Baklagillerin tabaktaki yeri için Hashimoto'da nohut, mercimek ve fasulye yazısına bakabilirsiniz.
Beş günü ve hafta sonunu tek kâğıtta görmek için yazdırılabilir haftalık plan şablonunu kullanabilirsiniz.
Beslenme çantası akşamdan nasıl hazırlanır?
Hazırlık akşam yemeğiyle birlikte biter. Yemek soğuyunca bir porsiyonu kapaklı cam kaba alın ve hemen buzdolabına kaldırın; ocakta saatlerce bekleyen tencereden sabah kap doldurmak gıda güvenliği açısından iyi bir yol sayılmaz. Salatanın sosunu küçük ayrı bir kapta taşırsanız yeşillik öğlene kadar diri kalır.
- Küçük bir soğutucu torba ve bir buz aküsü, yumurta, yoğurt ve tavuğu öğlene kadar serin tutar.
- İş yerinde buzdolabı varsa çanta gelir gelmez oraya girsin.
- Mikrodalgada ısıtacağınız yemeği, buharı çıkana kadar her yanı ısınacak şekilde ısıtın.
- Haftanın son iki günü için hafta sonu pişen yemeği porsiyonlayıp dondurmak, perşembe akşamı mutfağa girme zorunluluğunu kaldırır.
Pazar akşamı yarım saat ayırıp bir tencere baklagil haşlamak, birkaç yumurtayı kaynatmak ve yeşillikleri yıkayıp kurulamak bütün haftanın işini hafifletir. Hangi malzemelerin evde hazır durması gerektiğini Hashimoto alışveriş listesi sıralıyor.
Masa başında su ve ara öğün nasıl düzenlenir?
Uzun toplantılar ve ekran başında geçen saatler su içmeyi unutturur. Masanın görünen bir yerinde dolu bir şişe durması en basit hatırlatıcıdır. Öğle ile akşam arası beş altı saati buluyorsa planlı bir ara öğün, eve çok aç varıp ilk bulduğunuzu yemeyi önler.
Toplantı ikramları ve doğum günü pastaları her hafta karşınıza çıkar; ara sıra bir dilim almak sorun sayılmaz. Çekmecede duran birkaç ceviz ve bir meyve, bu ikramlara her gün uzanma isteğini azaltır. Gün içindeki enerji düşüşleri ilaçtan, öğün aralığından ya da eksikliklerden kaynaklanabilir; bunların nasıl ayrıldığı Hashimoto'da yorgunluk yazısında anlatılıyor.
Yemekhanede ya da lokantada yiyorsanız
Her gün çanta hazırlamak mümkün olmayabilir. Yemekhane sırasında tabağın nasıl kurulacağı, esnaf lokantasında ve kebapçıda ne istenebileceği Hashimoto'da dışarıda yemek yazısında ayrıca anlatılıyor. Haftanın birkaç günü çanta, kalan günleri yemekhane de dengeli bir karışımdır.
Vardiyalı çalışıyorsanız ilaç ve öğün nasıl düzenlenir?
Gece vardiyasında "sabah" her gün aynı saate denk gelmez. Bu yüzden ilacın hangi saatte alınacağını kendi tahmininizle kaydırmak yerine hekiminizle birlikte belirleyin. Hekiminize vardiya çizelgenizi, uyku saatlerinizi ve izin günlerinizi gösterirseniz size uyan sabit bir düzen kurmak kolaylaşır. Önemli olan, seçilen düzenin her gün aynı biçimde sürmesi ve ilacın hekiminizin tarif ettiği biçimde alınmasıdır.
Vardiya boyunca bir ana öğün ve bir küçük ara öğün planlamak gece atıştırmalarını azaltır. Gece yarısından sonra kızartma ve ağır hamur işi yerine çorba, yoğurt, haşlanmış yumurta ya da peynirli sandviç mideyi daha az yorar. Eve dönüp uyumadan önce ağır bir öğün yerine hafif bir şey yemek uykuya geçişi kolaylaştırır. Vardiya değişimlerinde ilaç düzeniniz aksıyorsa bunu hekiminize anlatın; düzenin bozulduğu günler için öneriler tiroid ilacı unutulursa yazısında; iş seyahatleri için tatilde ve seyahatte beslenme yazısı da işinize yarar.
Ne zaman hekime başvurmalı?
İlacı düzenli aldığınız hâlde iş günlerinde artan yorgunluk, üşüme ya da odaklanma güçlüğü haftalardır sürüyorsa kontrolünüzü öne alın. İş saatleriniz sabah düzeninizi sık sık zorluyorsa ya da vardiya düzeniniz değiştiyse bunu da hekiminize anlatın; ilacın saati yaşamınıza göre yeniden planlanabilir. Çarpıntı, el titremesi ya da uykusuzluk başladıysa beklemeden haber verin.
İşten döndüğünüz akşamlar için çabuk hazırlanan seçenekler Hashimoto'da akşam yemeğinde ne yenir yazısında.
Beslenme kabına uyan nohutlu ve mercimekli salataların tarifini proteinli 5 salata yazısında bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Hashimoto'yum ve sabah çok erken çıkıyorum; tiroid ilacımı iş yerine gidince içsem olur mu?
İlacın saatini hekiminizle konuşun; erken çıktığınızı, yolda geçen süreyi ve kahvaltıyı nerede yaptığınızı anlatın. Size uyan düzeni hekiminiz belirler; kahve ve kahvaltıyla arasını da ona ya da eczacınıza sorun. Karar verilen düzeni her gün aynı biçimde sürdürmek, kontrol tahlillerinin yorumunu kolaylaştırır.
İşe götürdüğüm ev yemeğini sabahtan öğlene kadar çantada taşımak güvenli mi?
Soğuk tutulduğu sürece çoğu ev yemeği güvenle taşınır. Yemeği akşamdan buzdolabına kaldırın, sabah küçük bir soğutucu torba ve buz aküsüyle çantaya koyun, iş yerinde buzdolabı varsa oraya yerleştirin. Isıtırken her yanının iyice ısınmasına dikkat edin. Yumurta, tavuk ve yoğurt sıcakta en hızlı bozulan yiyeceklerdir.
Hashimoto'yum, öğle arası yalnızca yirmi dakika; hızlı ama doyurucu ne yiyebilirim?
Akşamdan hazırlanmış bir kap en hızlı seçenektir: nohutlu bulgur salatası, ton balıklı yeşil salata ya da bir kepçe zeytinyağlı sebze yemeğinin yanına yoğurt. Isıtma gerektirmeyen bu tabaklar beş dakikada açılıp yenir. Kalan zamanda kısa bir yürüyüş yapmak öğleden sonraki ağırlık hissini de azaltabilir.
Gece vardiyasından sabah dönüyorum; tiroid ilacımı uyumadan önce mi, uyanınca mı almalıyım?
Bu kararı hekiminiz verir, çünkü cevap vardiya düzeninize ve son öğününüzün saatine göre değişir. Randevuya vardiya çizelgenizi ve uyku saatlerinizi yazıp götürün. Kararlaştırılan saati izin günlerinde de mümkün olduğunca koruyun. Kendi başınıza her hafta saat değiştirmek tahlil sonuçlarının yorumlanmasını da zorlaştırabilir.
Kaynaklar
- NHS. Levothyroxine — ilacın her gün aynı biçimde alınması
- NHS. The Eatwell Guide — öğle kabında protein, sebze ve tahıl dengesi
- NHS. Self-help tips to fight tiredness — iş temposunda yorgunlukla baş etme ve düzenli öğün
- T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) — ara öğün ve öğün düzeni önerileri