Hashimoto ve ruh hali: depresyon, kaygı, beyin sisi ve stres

Tanıyı öğrenmek, ilaç düzenine uymak ve şikâyetlerin bir anda geçmemesi kendi başına yorucu olabilir. Bunun üzerine tiroid hormonunun beyne etkisi de eklenince, Hashimoto (halk arasında haşimato) ile yaşayan birçok kişi kendini isteksiz, gergin ya da dalgın hissettiğini anlatır. Bu hislerin bir kısmı tahlille, bir kısmı ise destekle ele alınır.

Tiroid hormonu ruh halini nasıl etkiler?

Tiroid hormonu beyin dahil bütün dokuların çalışma hızını ayarlar. Hormon azaldığında şu şikâyetler görülebilir:

• Keyifsizlik, isteksizlik ve eskiden zevk alınan şeylere ilginin azalması.
• Düşüncelerde yavaşlama, unutkanlık, kelime bulmakta zorlanma.
• Sürekli yorgunluk ve sabah kalkmakta güçlük.

İlacınıza başladıktan ya da dozunuz değiştikten sonra ruh halinizde yeni bir değişiklik fark ederseniz bunu da hekiminize söyleyin. Her durumda ilk adım, son tahlil sonuçlarınızın ve ilaç düzeninizin hekim tarafından gözden geçirilmesidir.

Hashimoto ile depresyon arasında bir bağ var mı?

Tiroid yetersizliği depresyona benzeyen belirtilere yol açabilir ve depresyonla birlikte de görülebilir. NHS, tiroid yetersizliğinin belirtileri arasında depresyonu da sayar. Bu, Hashimoto'su olan herkesin depresyon yaşayacağı anlamına gelmez; birçok kişide değerler dengelendikçe ruh hali de toparlanır.

Değerler dengede olduğu hâlde mutsuzluk, umutsuzluk ya da ilgi kaybı haftalardır sürüyorsa bu ayrı bir durum olarak değerlendirilmelidir. Depresyon tanısını ancak hekim ya da ruh sağlığı uzmanı koyabilir ve depresyon tedavi edilebilen bir durumdur. Bu sayfadaki bilgiler kendi kendinize tanı koymanız için değil, ne zaman yardım isteyeceğinizi bilmeniz içindir.

Kimden destek alınır?

• İlk adımda aile hekiminiz ya da sizi izleyen endokrinoloji hekimi tiroid değerlerinizi, demir, B12 ve D vitamini gibi tahlilleri değerlendirebilir.
• Ruh hali değişiklikleri sürüyorsa psikiyatri uzmanına ya da psikoloğa yönlendirilebilirsiniz; doğrudan da başvurabilirsiniz.
• Görüşmeye giderken kullandığınız tiroid ilacını, diğer ilaç ve takviyeleri, son tahlil sonuçlarınızı yanınızda götürün.

Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceniz olursa beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acil servise gidin. Yanınızda güvendiğiniz birinin olması da o anı geçirmeyi kolaylaştırır.

Kaygı ve çarpıntı tiroidden mi geliyor?

Bazen. Tiroid değerlerinin dengeden çıktığı dönemlerde ya da doğumdan sonraki aylarda görülen tiroid iltihabında kaygı ve çarpıntı görülebilir; ama bu şikâyetlerin tiroidle ilgisiz pek çok nedeni de vardır. Kaygı ya da çarpıntı yeni başladıysa, özellikle ilacınızla ilgili bir değişiklikten sonra ortaya çıktıysa, hekiminize söyleyin.

Tiroid değerleri yerindeyken süren kaygı ise kendi başına ele alınması gereken bir durumdur. Kahve ve enerji içeceklerinin fazlası da çarpıntıyı ve huzursuzluğu artırabilir; günlük miktarı için Hashimoto'da kahve yazısına bakabilirsiniz.

Beyin sisi nedir, ne yapılabilir?

"Beyin sisi", tıbbi bir tanı değil; dikkat toplayamama, unutkanlık ve düşüncelerin bulanık gelmesini anlatmak için kullanılan bir ifadedir. Tiroid yetersizliğinde sık anlatılır ve değerler dengeye geldikçe çoğu zaman hafifler.

Sürdüğü dönemde işinizi kolaylaştıran küçük adımlar vardır: yapılacakları kâğıda ya da telefona yazmak, zor işleri sabahın ilk saatlerine almak, çok iş aynı anda yapmak yerine bir işi bitirip ötekine geçmek, kısa yürüyüş molaları vermek. Uyku düzeni de dikkati doğrudan etkiler. Unutkanlık giderek artıyorsa ya da günlük işlerinizi aksatıyorsa bunu kontrolde ayrıca söyleyin.

Stres Hashimoto'yu tetikler mi?

Stresin Hashimoto'yu başlattığı ya da anti-TPO gibi antikorları yükselttiği net olarak gösterilmiş değildir. İnternette "stres antikorları patlatır" gibi iddialar görseniz de bunlar kanıta dayanmaz; kendinizi suçlamanıza gerek yok. Antikor sonucunun ne anlama geldiği anti-TPO ve beslenme yazısında anlatılıyor.

Yine de stres uykuyu, iştahı ve enerjiyi bozarak günlük şikâyetleri ağırlaştırır. Kötü geçen bir gecenin ertesinde gerginlik artar, gergin geçen bir günün gecesinde de uyku bölünür; bu döngüyü bir yerden kırmak, örneğin her gün aynı saatte yatıp kalkmak, ikisini birden hafifletebilir. Bu yüzden stresle başa çıkmak, hastalığın seyrini değiştirmese de günlerinizi kolaylaştırabilir.

Günlük hayatta stresle başa çıkmak için neler yapılabilir?

• Her gün biraz hareket edin; 10–15 dakikalık bir yürüyüş bile gerginliği hafifletebilir.
• Gün içinde birkaç kez yavaş nefes alıp verin: burundan dörde kadar sayarak alın, ağızdan altıya kadar sayarak verin.
• Yükünüzü paylaşın; aile ve arkadaşlarla düzenli görüşmek yalnızlık hissini azaltır.
• Kendinize her gün yalnız size ait kısa bir zaman ayırın.
• Sigara ve alkolle rahatlamaya çalışmayın; rahatlama kısa sürer, gerginlik ve uyku sorunu artabilir.

Uyku ve hareket ruh halini nasıl etkiler?

Yetersiz uyku gerginliği, unutkanlığı ve gün içindeki yorgunluğu artırabilir. Her gün aynı saatte yatıp kalkmak, yatmadan önce ekranı bırakmak, akşamları kahve ve çayı azaltmak, yatak odasını serin ve karanlık tutmak uykuyu kolaylaştıran genel adımlardır. Uykuyla ilgili ayrıntıları Hashimoto ve uyku yazısında topladık.

Düzenli hareket de birçok kişide gerginliği hafifletir. Kısa yürüyüşlerle başlayıp gücünüze göre süreyi artırabilirsiniz; yorgun günlerde hareketi bırakmak yerine hafifletmek daha sürdürülebilirdir. Başlangıç önerileri Hashimoto ve spor yazısında, yorgunlukla baş etme yolları Hashimoto ve yorgunluk yazısında var. Uykusuzluk haftalarca sürüyorsa ya da gün içinde işinizi yapamıyorsanız hekiminize başvurun.

Beslenme ruh haline nasıl yardımcı olabilir?

Ruh halini düzelten tek bir yiyecek yoktur. Düzenli öğünler ise gün içindeki enerji düşüşlerini ve ani tatlı isteğini azaltarak gerginliği hafifletebilir. Öğün atlamamak, her öğüne yumurta, yoğurt, baklagil, balık ya da et gibi bir protein koymak ve haftada iki kez balık yemek iyi bir çerçevedir.

Stres anında gelen tatlı isteğiyle nasıl baş edileceği Hashimoto'da şeker yazısında var. B12 ve D vitamini düşüklüğü de enerji ve ruh halini etkileyebilir; bunlar için tahlil sonucunuzu hekiminize sorun, kendi başınıza takviyeye başlamayın. Ayrıntı demir ve B12 yazısında. Doğumdan sonraki aylarda ruh halinizde düşüş varsa emzirme döneminde Hashimoto sayfası da işinize yarar.

Sık sorulan sorular

Hashimoto'yum ve antidepresan kullanmam önerildi; tiroid ilacımla birlikte kullanabilir miyim?

Birçok kişi tiroid ilacını ve antidepresanı birlikte kullanır. Hangi ilacın size uygun olduğuna ve nasıl kullanılacağına reçeteyi yazan hekim karar verir. Her iki hekiminize de kullandığınız tüm ilaçları ve takviyeleri söyleyin. Bir ilaca başladıktan sonra yeni bir şikâyet fark ederseniz ilacı kendi başınıza bırakmadan hekiminizi arayın.

Hashimoto hastasıyım, tahlillerim normal ama hâlâ çok gerginim; bu benim kafamda mı?

Hayır, yaşadığınız gerginlik gerçektir ve ciddiye alınmayı hak eder. Tiroid değerleri yerinde olduğu hâlde süren kaygı ya da gerginlik başka nedenlerden kaynaklanabilir ve ayrı olarak değerlendirilir. Aile hekiminiz ya da bir ruh sağlığı uzmanı bu konuda size yol gösterebilir. Uyku, kafein ve öğün düzeni de gerginliği etkileyen günlük etkenlerdir.

Hashimoto'yum, sürekli unutkanım; beyin sisi ilaçla geçer mi?

Tiroide bağlı unutkanlık ve dikkat dağınıklığı değerler dengeye geldikçe çoğu zaman azalır, ama bu birkaç ay sürebilir. Değerleriniz yerindeyken unutkanlık sürüyorsa uyku sorunları, B12 eksikliği ya da ruh hali değişiklikleri gibi nedenlere bakılır. Şikâyetinizin ne zaman başladığını ve nasıl değiştiğini not alıp kontrolde anlatmanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Hashimoto'yum, ailem yorgunluğumu ve isteksizliğimi tembellik sanıyor; onlara nasıl anlatabilirim?

Tiroid yetersizliğinin yorgunluk, yavaşlık ve keyifsizlik yapabildiğini anlatan güvenilir bir kaynağı onlarla paylaşmak işe yarayabilir. Kontrole bir yakınınızla gitmek de hekimden doğrudan duymalarını sağlar. Hangi günlerde nelerin zorlandığını somut örneklerle anlatın ve evdeki işlerde nerede, ne zaman yardım istediğinizi açıkça ve sakin bir anda söyleyin.

Hashimoto'yum, moralim bozukken hiçbir şey yemek istemiyorum; ne yapmalıyım?

İştahın azaldığı günlerde büyük öğün yerine küçük ve kolay porsiyonlar deneyin: bir kâse yoğurt ve meyve, peynirli bir dilim tam tahıllı ekmek ya da bir kâse çorba gibi. Gün içinde su içmeyi ihmal etmeyin. İştahsızlık iki haftadan uzun sürüyorsa, kilo kaybı ya da umutsuzluk duygusu eşlik ediyorsa beklemeden hekiminize başvurun.

Kaynaklar

1. NHS. Underactive thyroid (hypothyroidism) — depresyon, unutkanlık ve yavaşlığın tiroid yetersizliği belirtileri arasında olması
2. British Thyroid Foundation. Hypothyroidism — tiroid yetersizliğinde ruh hali ve dikkat şikâyetleri
3. Ralli M ve ark. Hashimoto's thyroiditis: An update on pathogenic mechanisms, diagnostic protocols, therapeutic strategies, and potential malignant transformation. Autoimmun Rev 2020 — Hashimoto'nun nedenleri ve seyri üzerine güncel derleme
4. NHS. How to get to sleep — düzenli uyku saati, yatak odası düzeni ve akşam kafeinine dair genel öneriler