Hashimoto'da dışarıda yemek: lokantada, düğünde ve yemekhanede ne seçilir?

İş yemeği, düğün, arkadaş buluşması ya da her öğlen yemekhane: ev dışında yenen öğün çoğu kişinin haftasının önemli bir kısmıdır. Hashimoto için yasak bir mekân yoktur; tabağın yarısını sebze ya da salata, bir kısmını ızgara et, tavuk, balık ya da baklagil yapın, ekmek ve pilavdan birini seçin, sosu ayrı isteyin. Aşağıda mekân mekân nasıl yapılacağı var.

Sipariş vermeden önce hangi üç soruya bakılır?

• Tabakta sebze var mı? Menüde salata, köz, ızgara sebze ya da zeytinyağlı arayın ve ana yemekle aynı anda isteyin; sonraya kalınca çoğu zaman unutulur.
• Protein hangisi? Köfte, şiş, balık, kuru fasulye, nohut ya da yumurta olabilir. Elinizin ayası büyüklüğünde bir parça çoğu kişiye yeter.
• Tahıldan hangisi? Ekmekle pilav aynı tabakta buluşunca sebzenin yeri daralır. Birine karar verin; sepeti kendinizden uzağa koyun.

Yemeğin nasıl piştiğini sormak da en az içindekiler kadar fark yaratır. Izgarada, fırında, haşlanarak ya da buğulanarak pişen tabak hafif kalır; tavada kızaranlar ve sosa bulananlar yağı da tuzu da yükseltir. Besin gruplarının genel listesi Hashimoto'da ne yenir, ne yenmez yazısında.

Hangi mekânda ne seçilir?

Aşağıdaki satırlar bir yasak listesi sayılmaz. Her mekân türü için kolayca kurulan bir tabak ve servise iletilebilecek küçük bir rica önerir.

Mekân	Kolay kurulan tabak	Garsona ne söylenir?	Az olsun
Esnaf lokantası	Bir kepçe tencere yemeği (sebzeli ya da kuru fasulye, nohut), yanında cacık, az bulgur pilavı	"Pilavdan yarım kepçe yeter, yemeğe ayrıca yağ dökmeyin."	Tezgâhta yağın içinde duran kızartmalar, pilavın ikincisi
Kebapçı, ocakbaşı	Tavuk ya da kuzu şiş, ızgara köfte; yanında köz biber-domates, çoban salata ve ayran	"Lavaştan bir tane yeter, salatayı sossuz getirin."	Yağa bulanmış lavaş, tereyağlı pilav, masayı dolduran mezeler
Balıkçı	Günün balığı ızgarada ya da buğulamada, yeşil salata, bir dilim ekmek	"Balığı ızgara yapar mısınız? Salataya yalnız zeytinyağı ve limon."	Tava balık, kalamar tava, mayonezle bağlanmış mezeler
Pideci, lahmacuncu	Bir lahmacun ya da yarım kıymalı pide; içine bolca yeşillik ve limon, yanında ayran	"Fırından çıkınca üstüne tereyağı sürmeyin lütfen."	Peş peşe ikinci pide, kaşarlı-sucuklu karışık
Kahvaltı salonu	Yumurtalı bir tava (menemen ya da sahanda), peynir, birkaç zeytin, bol domates-salatalık, bir iki dilim ekmek	"Serpme kahvaltı yerine kişilik tabak olur mu?"	Pişi, sigara böreği, sosis, bal-kaymak
Dönerci, AVM yemek katı	Tabakta döner ya da tavuk ızgara, salata, ayran	"Tabakta alayım; kızarmış patatesin yerine salata koyabilir misiniz?"	Kızarmış patates, büyütülmüş menü, şekerli içecek
Kafe, pastane	Şekersiz çay ya da sade kahve; istenirse paylaşılan bir dilim tatlı ya da meyve	"Bir dilim tatlı ve iki çatal alabilir miyiz?"	Şuruplu buzlu kahveler, iri kremalı pasta dilimleri

Kahvaltı salonunda buluşacaksanız ilacınızı yine hekiminizin tarif ettiği biçimde alın; dışarıdaki kahvaltıyla ilgili sorularınızı eczacınıza danışın (tiroid ilacı ve kahvaltı saati). Tabakta yumurta, peynir ve sebzeyi öne alın, hamur işini küçük tutun.

Yemekhanede tabak nasıl kurulur?

Yemekhane sırasında tabağı sebzeyle açın: önce sebze yemeği ya da salata alın, tabağın yarısını onlarla doldurun. Protein kısmı ızgara et, tavuk, köfte ya da kuru baklagil yemeği olsun. Pilavdan ya da makarnadan küçük bir kepçe yeter; yanına yoğurt ya da ayran ekleyin.

Masanızda bir şişe su bulundurmak gün boyu su içmeyi kolaylaştırır. Akşam geç çıkacağınız günlerde öğleden sonra küçük bir ara öğün (bir meyve ve birkaç ceviz gibi) eve aşırı aç varmayı önler. Toplantıdaki kurabiye ve pastadan ara sıra bir dilim almak sorun değildir; çantada meyve taşımak bu ikramlara her gün uzanmayı azaltır.

Düğünde ve açık büfede nasıl seçilir?

Düğün yemeği çoğu zaman geç gelir. Evden çıkmadan bir kâse yoğurt ve bir meyve yemek, masadaki ekmek sepetine ve çerez tabağına yüklenmeyi önler. Açık büfede önce tabaksız bir tur atın, ne olduğunu görün, sonra tek tabak hazırlayın: yarısı salata ve zeytinyağlı, çeyreği ızgara ya da fırın yemeği, kalan çeyreği pilav veya börek.

Israr edildiğinde tabağınızı açıklamak zorunda değilsiniz. "Elinize sağlık, biraz sonra alırım" ya da "Tadına baktım, çok güzel olmuş" gibi kısa bir cümle çoğu ısrarı nazikçe kapatır. Evde kurulan kalabalık sofra, bayram ziyaretleri ve ikram tatlıları için Hashimoto'da bayram ve davet sofrası yazısına bakabilirsiniz.

Garsona nasıl söylenir?

Küçük bir rica kimseyi zor durumda bırakmaz; lokanta mutfakları bu tür isteklere her gün yanıt verir. Kısa cümleler işinizi görür:

• "Sosu yanında, ayrı bir kâsede getirebilir misiniz?"
• "Bunu tavada mı kızartıyorsunuz, yoksa fırında mı?"
• "Yanındaki patatesi salatayla ya da köz sebzeyle değiştirebilir miyiz?"
• "Yarım porsiyon yapıyor musunuz? Kalanını da sarabilir misiniz?"
• "Mutfakta az tuz atılsın, gerekirse masada eklerim."

Gluteni ya da sütü çıkardıysanız lokantada ne sorulur?

Hashimoto tanısı tek başına gluten ya da süt kısıtlamasını gerektirmez; konu glutensiz beslenme gerekli mi? yazısında. Çölyak tanınız varsa ya da hekiminiz bir besini çıkardıysa şunları sorun:

• "Çorbanın ya da sosun kıvamı unla mı veriliyor?"
• "Köfte harcına bayat ekmek ya da galeta katıyor musunuz? Pilava şehriye giriyor mu?"
• "Ekmekler de aynı ızgarada mı ısınıyor? Hamur işleri aynı yağda mı kızarıyor?"
• "Bu yemekte süt, krema ya da tereyağı var mı?"

Çölyakta az miktarda gluten bile belirtileri tetikleyebilir; bu yüzden ortak ızgara ve ortak yağ sorusu abartı değildir. Yanıttan emin olamıyorsanız o yemeği geçin. Sossuz ızgara et, haşlanmış patates ve sade salata, mutfakta başka malzemeye en az bulaşan seçeneklerdir. Çölyakla ilgili genel bilgiler çölyak olanlar sayfasında.

Cüzdanda taşınacak kontrol listesi

Aşağıdaki maddeleri çıktı alıp cüzdana koyabilir ya da ekran görüntüsünü telefonunuzda saklayabilirsiniz:

• Tabağın yarısı sebze ya da salata mı?
• Tabakta el ayası kadar bir protein ya da bir kepçe baklagil var mı?
• Ekmek ve pilavdan yalnız birini seçtim mi?
• Izgara, fırın ya da haşlama istedim mi?
• Sos ayrı mı geldi?
• İçecek su, ayran ya da maden suyu mu?
• Tatlıyı paylaştım mı ya da meyve mi istedim?
• Doyunca bıraktım mı, kalanı paket yaptırdım mı?

Tek bir ağır akşam yemeği haftanın dengesini bozmaz; ertesi gün için ne yapılacağı bayram ve davet sofrası yazısında.

Sık sorulan sorular

Hashimoto'yum ve işim gereği haftanın çoğu öğlen dışarıda yiyorum; bu durum tiroidimi etkiler mi?

Dışarıda yemek tek başına tiroidi etkilemez; belirleyici olan seçtiğiniz yemek, porsiyon ve içecektir. Her öğlen dışarıda yiyorsanız da tabağı sebze, protein ve tek bir tahılla kurabilirsiniz. Sık gittiğiniz mekânları ve orada ne söylediğinizi bir kâğıda yazın; diyetisyeniniz bu listeye bakarak size uyan seçenekleri belirleyebilir.

Hashimoto hastasıyım, çölyağım yok; lokantada yine de glutensiz sipariş vermeli miyim?

Çölyak ya da hekiminizin belirlediği bir gluten sorunu yoksa gerekmez. Lokantada glutensiz sipariş vermek çoğu zaman seçenekleri daraltır ve tabağı daha dengeli yapmaz. Gluteni kendi başınıza bırakmayı düşünüyorsanız önce hekiminizle konuşun; çölyak testi gluten yerken yapılır ve önceden kesmek sonucu etkileyebilir.

Hashimoto'yum, düğünlerde ve iş yemeklerinde ısrar edilince ne yapacağımı bilemiyorum; nasıl davranabilirim?

Tabağınızı kimseye açıklamak zorunda değilsiniz. "Elinize sağlık, biraz sonra alırım" gibi kısa bir cümle çoğu ısrarı kapatır. Tabağınıza küçük bir parça alıp yavaş yemek de işe yarar. Çölyak gibi gerçek bir kısıtlamanız varsa ev sahibine ya da organizasyona önceden haber vermek iki tarafı da rahatlatır.

Kaynaklar

1. NHS. Coeliac disease — çölyakta glutensiz beslenme ve test öncesi gluteni kesmeme
2. WHO. Healthy diet — tuz, şeker ve yağı azaltma ilkeleri
3. NHS. The Eatwell Guide — dengeli tabak oranları