Tiroid ilacı unutulursa ne yapılmalı? Hashimoto'da güvenli adımlar

Sabah telaşında ilacı içip içmediğinizi hatırlamamak ya da öğlen fark etmek çok sık yaşanır. Hashimoto (halk arasında haşimato) ile ilaç kullanan biri için bu an kaygı verebilir; oysa yapılacak ilk iş telaşla karar vermek değil, doğru kişiye sormaktır.

Tiroid ilacını unuttuğumu fark ettim: kime sorarım?

Unutulan dozu kapatmak için ek tablet almak, o günü atlamak ya da saati kaydırmak kendi tahmininizle verilecek bir karar değildir. Ne yapacağınız aradan geçen zamana, ilacı hangi saatte aldığınıza ve sağlık durumunuza göre değişir; bu yüzden bu sayfada herkese uyan bir kural yazmıyoruz. Size uyan yolu hekiminiz ya da eczacınız söyler. Hekiminiz daha önce size bu konuda bir şey söylediyse onu hatırlayın; emin değilseniz yeniden sorun.

Elinizin altındaki ilk kaynak ilacın kutusundaki prospektüstür (kullanma talimatı). Prospektüste "ilacı almayı unutursanız" başlığı bulunur; yine de okuduğunuzu kendi durumunuza nasıl uygulayacağınızdan emin değilseniz eczacınızı arayın. Telaşla karar vermek yerine sakin kalıp sormak yeter. Sabah sofrasıyla ilgili beslenme önerileri tiroid ilacı ve kahvaltı saati yazısında anlatılıyor.

Eczacıyı ya da hekimi ararken ne söylemeliyim?

Kısa ve doğru bir bilgi, size verilecek cevabı da netleştirir. Aramadan önce şunları hazırlayın:

• İlacın adı ve tabletin miktarı (kutunun üstünde yazar)
• Her gün ilacı hangi saatte aldığınız
• En son ne zaman ilaç aldığınızdan emin olduğunuz
• O sabah ne yediğiniz ve içtiğiniz
• Kullandığınız başka ilaç ve takviyeler, özellikle kalsiyum ve demir
• Gebelik ya da gebelik planı varsa bu bilgi

Size söylenen cevabı telefonunuzdaki not uygulamasına ya da ajandanıza yazın. Benzer bir gün tekrar yaşandığında eczacınızın ne söylediğini hatırlamak kolaylaşır; yine de her seferinde durumunuz farklıysa yeniden sormaktan çekinmeyin.

Gündelik hayatta sık yaşanan unutma anları

Unutma çoğu zaman düzenin bozulduğu anlara denk gelir. Aşağıdaki durumların hepsinde ortak nokta aynıdır: kendi tahmininizle karar vermemek, prospektüse bakmak ve sormak.

• Kahvaltı masasında fark ettiniz: sofrayı bırakmanız gerekmez; o gün ilacı alıp almayacağınızı ve hangi saatte alacağınızı eczacınıza sorun.
• Öğleden sonra işteyken aklınıza geldi: kutu yanınızda değilse ilacın adını telefonunuzdaki fotoğraftan okuyup eczacınızı arayın.
• Pazar sabahı geç uyandınız: saat kaymıştır; o günü nasıl düzenleyeceğinizi daha önce hekiminizle konuşmadıysanız eczacınıza sorun. Hafta sonları düzeniniz sık kayıyorsa bunu bir sonraki kontrolde hekiminize anlatın.
• Başka şehirdesiniz ve kutu evde kaldı: oradaki bir eczaneye gidip telefondaki kutu fotoğrafını gösterin.
• Yatağa girince hatırladınız: gece ya da ertesi sabah ne yapacağınıza tahminle karar vermeyin; kullanma talimatına göz atın, emin değilseniz sabah olunca eczacınıza danışın.

İlacı içip içmediğimi hatırlamıyorsam ya da iki kez içtiysem?

Emin değilseniz tahminle hareket etmeyin; önce eczacınıza ya da hekiminize sorun. Yanlışlıkla iki tablet aldığınızı fark ederseniz de eczacınıza ya da hekiminize danışın. Çarpıntı, titreme, terleme ya da huzursuzluk başlarsa bunu mutlaka söyleyin; kendinizi kötü hissediyorsanız en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.

Bu belirsizliği azaltmanın kolay yolu küçük bir işaret çizelgesidir: buzdolabındaki takvime ya da telefon notuna günü işaretlemek, ertesi gün aklınıza gelen "içtim mi" sorusuna cevap verir.

Sık sık unutmak neden önemlidir?

Unutmalar sık tekrarlanıyorsa ilacın etkisi azalabilir, TSH değeri yükselebilir ve yorgunluk, üşüme, kabızlık gibi şikâyetler geri gelebilir. Kılavuzlar da ilacın hekimin tarif ettiği düzende sürdürülmesinin takip için önemli olduğunu vurgular.

Kan verilmeden önceki haftalarda atlanan dozlar olduysa hekiminiz bunu bilmeli; tahlil buna göre değerlendirilir. Atlanan günlerin bir düzeni olup olmadığına da bakın: pazar sabahları, nöbetten sonraki gün ya da başka evde geçirilen geceler sık rastlanan örneklerdir. Sabahları sürekli aksıyorsa ilacın saatini hekiminizle yeniden konuşmaya değer; saat yine kendiliğinden değiştirilmez.

Tiroid ilacını unutmamak için hangi düzen kurulur?

Hatırlatıcıyı ilaç saatine değil gün rutininize bağlamak, irade gücüne güvenmekten çoğu zaman kolaydır:

• Hekiminizin tarif ettiği düzeni günün sabit bir anıyla eşleştirin: uyanıp perdeyi açmak, yüzünüzü yıkamak ya da evden çıkmadan önceki hazırlık gibi her gün tekrarlanan bir an seçin.
• Telefondaki hatırlatıcıyı yalnız hafta içine değil, hafta sonu dahil bütün günlere açık tutun; rutininiz değiştiğinde hatırlatıcıyı da güncelleyin.
• Hatırlatıcıyı ertelemek yerine işi bitirdiğinizde kapatmayı alışkanlık edinin.
• Takvime ya da telefon notuna her günü işaretleyin; pazar akşamı haftaya bakmak, hangi günlerde düzenin kaydığını gösterir.
• Saklama koşullarını prospektüsten okuyun, emin değilseniz eczacınıza sorun; evde küçük çocuk varsa ilaçlar onun yetişemeyeceği bir yerde dursun.

İlacın bitmesi de aslında unutmanın bir türüdür. Kutuda bir haftalık tablet kaldığında takviminize not alın; resmî tatillerden ve uzun hafta sonlarından önce reçeteyi yeniletin. Çantanızda ya da iş yerindeki çekmecede birkaç tabletlik yedek bulundurmak, evde kalan kutunun yerini tutar. Takviye kullanıyorsanız bunları da hekiminize ya da eczacınıza söyleyin; takviyelerle ilgili genel bilgi Hashimoto'da takviye yazısında.

Seyahatte, vardiyada ve oruçta düzen nasıl korunur?

Unutmaların çoğu, gün düzeninin değiştiği dönemlerde olur. Saat farkı olan bir seyahat, değişen vardiya ya da Ramazan için ilacın saatini önceden hekiminizle planlayın; yolda ya da yeni düzenin ilk gününde karar vermeye çalışmayın. Yeni dönemin gün rutinini (kalkış, öğünler, uyku) baştan yazın ve hatırlatıcınızı bu rutine göre güncelleyin. Bu dönemlere özel öneriler tatilde beslenme, çalışanlar için Hashimoto menüsü ve Hashimoto'da Ramazan orucu yazılarında.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Birkaç gün arka arkaya ilaç içemediyseniz ya da elinizde tablet kalmadıysa vakit kaybetmeden hekiminizi veya eczacınızı arayın. Gebelikte atlanan bir doz da aynı gün sorulmalı, çünkü bu dönemde tiroid takibi sıklaşır. Fazladan tablet içtiğinizi fark ettiyseniz ve çarpıntı, titreme ya da terleme olduysa beklemeyin. Unutmalar düzenli hâle geldiyse ve yorgunluk, üşüme ya da kabızlık arttıysa kontrolünüzü öne alın.

Sık sorulan sorular

Dünkü tiroid ilacımı atladım; bugün açığı kapatmak için iki tablet içebilir miyim?

Bu kararı kendiniz vermeyin. Unutulan doz için ne yapılacağı kişiye göre değişir; size uyan yolu hekiminiz ya da eczacınız söyler. Bugün nasıl devam edeceğinizi prospektüse bakarak ve eczacınızı arayarak öğrenin. Hekiminiz size daha önce belirli bir yol söylediyse onu izleyin. Sormak birkaç dakikanızı alır.

Hashimoto'yum, bir günlük ilacımı tamamen atladım; bu yüzden tahlillerim bozulur ya da yorgunluğum artar mı?

Bunu sizin durumunuzu bilen hekiminiz değerlendirir; nasıl devam edeceğinizi eczacınıza ya da hekiminize sorun. Dikkat isteyen durum, atlamanın sık yinelenmesidir: o zaman TSH yükselebilir, şikâyetler geri dönebilir. Böyle haftalar geçirdiyseniz kan vermeden önce hekiminize anlatın; hangi günleri atladığınızı takvime not etmek, hekimin tahlili doğru yorumlamasını kolaylaştırır.

Bu sabah tiroid ilacımı içtim mi hatırlayamıyorum; emin olmak için bir tablet daha alayım mı?

Bu kararı tahminle vermeyin; önce eczacınıza ya da hekiminize danışın. Aynı soruyu bir daha yaşamamak için hatırlatıcıyı gün rutininizdeki sabit bir ana bağlayın ve her günü takvime ya da telefon notuna işaretleyin. İşaretli gün tamamdır; boş kalan gün ise sormanız gerektiğini hatırlatır.

Kaynaklar

1. NHS. Levothyroxine — ilacın alınma biçimi, saklanması ve unutulan doz için hasta bilgisi
2. American Thyroid Association. Thyroid Hormone Treatment — tiroid hormonu tedavisinin genel çerçevesi
3. Jonklaas J ve ark. Guidelines for the treatment of hypothyroidism. Thyroid 2014 — ilacın her gün tutarlı biçimde alınması ve takibi
4. British Thyroid Foundation. Hypothyroidism — hipotiroidide düzenli ilaç kullanımı