Hashimoto'da kabızlık: ne yenir, ne içilir?
Hashimoto'da kabızlık sık görülen bir şikâyettir; tiroid az çalıştığında ortaya çıkabilen belirtilerden biridir. Sofrada ilk adımlar lifi yavaş yavaş artırmak, gün boyu yeterli su içmek ve hareket etmektir. Sebze yemeği, kuru baklagil, yulaf, kabuğuyla yenen meyve ve kuru erik bu düzenin parçasıdır. Kabızlık yeni başladıysa ya da sürüyorsa hekiminize başvurun.
Kabızlık kolay konuşulan bir konu değil, ama Hashimoto (halk arasında haşimato) ile yaşayanların en sık dile getirdiği şikâyetlerden biri. Birkaç günde bir, zorlanarak tuvalete çıkmak günün keyfini de iştahı da etkiler. Sofrada yapılabilecekler var; bazı durumlarda ise önce tahlile bakmak gerekir.
Hashimoto neden kabızlık yapar?
Kabızlık, tiroid bezinin az çalışmasının (hipotiroidi) bilinen belirtilerinden biridir. Bu yüzden kabızlığınız yeni başladıysa ya da belirgin biçimde arttıysa ilk bakılacak yer mutfak değil, tiroid değerlerinizdir. İlaç dozunun yeterli olup olmadığına hekiminiz karar verir.
Tiroid dışında da nedenler vardır ve çoğu kez birkaçı bir aradadır:
- Sebze, meyve, baklagil ve tam tahılın az olduğu, beyaz ekmek ve hamur işi ağırlıklı beslenme
- Gün içinde az su içmek
- Uzun süre oturmak, az hareket etmek
- Demir ve kalsiyum takviyeleri ile bazı ilaçlar
- Tuvalet ihtiyacını sık sık ertelemek
Bağırsak ile tiroid arasındaki ilişkiyi, probiyotik ve lif konusuyla birlikte Hashimoto ve bağırsak sağlığı yazısında anlattık. Bu yazı işin sofra tarafına odaklanıyor.
Hashimoto'da kabızlıkta ne yenir?
Kabızlıkta öne çıkan besinlerin ortak yanı lif içermeleridir. Lif dışkıya hacim verir ve su tutarak yumuşak kalmasına yardım eder. Her öğünde aşağıdaki gruplardan en az biri tabakta olsun:
| Grup | Sofradaki örnekler | Küçük not |
|---|---|---|
| Sebze yemekleri | Zeytinyağlı pırasa, taze fasulye, enginar, ıspanak, kabak | Öğle ve akşam tabağının yarısı |
| Kuru baklagil | Kuru fasulye, nohut, yeşil mercimek, barbunya | 1 kepçe; alışkın değilseniz yarım kepçeyle başlayın |
| Tam tahıl | Yulaf ezmesi, bulgur, tam buğday ya da çavdar ekmeği | Beyaz ekmeğin ve pirincin yerine |
| Taze meyve | Kabuğuyla elma ve armut, kivi, erik, incir, portakal | Meyve suyu değil, meyvenin kendisi |
| Kuru meyve | Kuru erik, kuru kayısı, kuru incir | 2–3 kuru erik ya da 2 kuru kayısı bir porsiyon |
| Tohum ve kuruyemiş | Öğütülmüş keten tohumu, ceviz, badem | Yoğurda ya da yulafa karıştırılarak |
Baklagilin porsiyonu ve gaz yapmaması için ıslatma yöntemi nohut, mercimek ve fasulye yazısında; meyve porsiyonları Hashimoto'da meyve yazısında. Çölyak ya da gluten duyarlılığı tanınız varsa tam buğday ve çavdar yerine glutensiz yulaf, karabuğday ve baklagil lif kaynağınız olur.
Bir günü şöyle düşünebilirsiniz: kahvaltıda beyaz ekmek yerine tam buğday ekmeği ve yanında salatalık, domates; öğlen bir kepçe kuru fasulye ve salata; ikindi yoğurda karıştırılmış kuru erik; akşam zeytinyağlı pırasa ve bulgur pilavı. Bu günün hiçbir öğünü özel bir ürün gerektirmez.
Kabızlıkta ne içilir?
Lif, suyla birlikte çalışır. Lifi artırıp suyu artırmazsanız şikâyet hafiflemek yerine şişkinlik eklenebilir. Herkes için geçerli bir bardak sayısı vermek doğru olmaz; pratik bir gösterge idrarınızın açık saman sarısı renkte olmasıdır. Su şişesini masada, göz önünde tutun ve her öğünle birlikte bir bardak için. Sıcak havada ve terlediğiniz günlerde sıvı ihtiyacınız artar.
- Su: ilk seçenek. Ilık ya da soğuk olması tercih meselesidir.
- Ayran ve kefir: laktoz şikâyetiniz yoksa günlük sıvıya katkı sağlar.
- Şekersiz hoşaf: kuru erik ya da kuru kayısıyı şeker eklemeden kaynatın; suyuyla ve tanesiyle birlikte tüketin.
- Çorba: sebze ve mercimek çorbaları hem sıvı hem lif verir.
- Kahve ve çay: bazı kişilerde bağırsağı harekete geçirebilir, ama suyun yerini tutmaz.
Kahve tiroid ilacıyla etkileşebilir; sabah kahvenizle ilacınızın arasını hekiminize ya da eczacınıza sorun.
Lifi artırırken nelere dikkat edilir?
Bağırsak ani değişikliği sevmez. Bir günde kepekli ekmeğe, baklagile ve kuru meyveye birden geçmek gaz ve karın ağrısı yapabilir. Değişiklikleri birer birer ekleyin: önce ekmeği değiştirin, sonra sofraya baklagil öğünü koyun, ardından ara öğüne meyve ekleyin. Bağırsağınız birine alışınca sıradakine geçin.
Kepek, keten tohumu ve lif takviyeleri tiroid ilacıyla etkileşebilir. Beslenmenizdeki lifi belirgin biçimde artırdıysanız bunu bir sonraki kontrolde söyleyin. Lifli beslenmeyi bırakmanız gerekmez; her gün benzer bir düzende sürdürmeniz yeterlidir. Ekmek seçimi için Hashimoto'da ekmek yazısına bakabilirsiniz.
Demir ve kalsiyum takviyesi kabızlık yapar mı?
Yapabilir. Demir takviyesi kabızlık yapabilir; dışkının rengi de koyulaşabilir. Kalsiyum takviyeleri de bazı kişilerde kabızlığa yol açabilir. Takviyeyi kendi kendinize bırakmayın; şikâyeti hekiminize anlatın. Hekiminiz ürünün türünü ya da alım düzenini değiştirebilir. Kabızlık yeni başladığınız başka bir ilaçtan sonra ortaya çıktıysa da ilacı kesmeden hekiminize ya da eczacınıza söyleyin.
Demir eksikliği Hashimoto'da sık görüldüğü için takviye kullanan çoktur. Besinlerle demir desteği demir ve B12 eksikliği yazısında anlatılıyor.
Sofra dışında neler yardımcı olur?
Yemekten sonra kısa bir yürüyüş bağırsak hareketlerini destekleyebilir. Tuvalet ihtiyacını ertelememek ve sabah kahvaltıdan sonra acele etmeden tuvalete zaman ayırmak da düzenin parçasıdır. Uzun süre masa başında çalışıyorsanız arada kalkıp birkaç dakika yürüyün.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Kabızlıkta ilk adım çoğu zaman beslenme ve harekettir. Aşağıdaki durumlarda ise beklemeden hekime gidin:
- Dışkıda kan görmek ya da demir kullanmadığınız hâlde dışkının siyaha dönmesi
- İstemeden kilo kaybı, iştahsızlık
- Şiddetli karın ağrısı, kusma, gaz çıkaramama
- Dışkılama alışkanlığınızda yeni başlayan ve haftalardır süren bir değişiklik
- Kabızlıkla birlikte üşüme, yorgunluk ve kilo artışının belirginleşmesi; tiroid değerlerinize bakılması gerekebilir
- Tuvalete ancak müshil ilacı ya da çayıyla çıkabilmek
Kabızlığa şişkinlik de eşlik ediyorsa Hashimoto'da hangi besinler şişkinlik yapar yazısına da bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Hashimoto'yum, ilacımı düzenli alıyorum ama kabızlığım sürüyor; neden olabilir?
Birkaç olasılık var. Tiroid değerleriniz henüz hedefe gelmemiş olabilir; bunu tahlille hekiminiz değerlendirir. Demir ya da kalsiyum takviyesi kullanıyorsanız onlar da neden olabilir. Lif, su ve hareket yetersizse ilaç tek başına şikâyeti çözmeyebilir. Hekiminize kullandığınız bütün takviyeleri ve tuvalet düzeninizi anlatın.
Hashimoto hastasıyım; her sabah kuru kayısı ya da kuru erik yemem kabızlığıma yardımcı olur mu?
Yardımcı olabilir; ikisi de lif içerir ve birçok kişinin başvurduğu bir yöntemdir. Porsiyonu küçük tutun: iki üç kuru erik ya da iki kuru kayısı. Yanında su için. Kuru meyve şeker bakımından yoğundur; diyabetiniz ya da insülin direnciniz varsa miktarı diyetisyeninizle belirleyin ve o gün taze meyveyi azaltın.
Kabızlık için lif takviyesi ya da kepek kullanırsam Hashimoto ilacım etkilenir mi?
Etkilenebilir. Kepek ve lif takviyeleri tiroid ilacıyla etkileşebilir. Bu yüzden başlamadan önce hekiminize ya da eczacınıza sorun; ilacınızla arasını ve size uygun miktarı onlar söyler. Lifi önce sofradan, sebze, baklagil ve tam tahılla artırmak da bir seçenektir. Hekiminiz uygun görürse her gün aynı düzende kullanın ve bir sonraki tahlilde haber verin.
Hashimoto'm var; kabızlık için sinameki çayı ya da müshil kullanabilir miyim?
Bu kararı kendi başınıza vermeyin; hekiminize ya da eczacınıza sorun. Sinameki gibi bağırsağı uyaran bitki çayları ve müshil ilaçları ishale ve sıvı kaybına yol açabilir, kabızlığın altta yatan nedenini de gizleyebilir. "Form çayı" adıyla satılan karışımların çoğunda benzer bitkiler bulunur; etiketi okuyun. Kabızlığınız sürüyorsa nedenini hekiminiz araştırır.
Kaynaklar
- NHS. Underactive thyroid (hypothyroidism) — kabızlığın tiroid yetersizliği belirtileri arasında olması
- NHS. How to get more fibre into your diet — lif kaynakları, lifi yavaş artırma ve yeterli sıvı
- Knezevic J ve ark. Thyroid-Gut-Axis: How Does the Microbiota Influence Thyroid Function? Nutrients 2020 — bağırsak ile tiroid arasındaki ilişki
- Jonklaas J ve ark. Guidelines for the treatment of hypothyroidism: prepared by the American Thyroid Association task force on thyroid hormone replacement. Thyroid 2014 — lif, kalsiyum ve demirin tiroid ilacının emilimine etkisi
- Benvenga S ve ark. Altered intestinal absorption of L-thyroxine caused by coffee. Thyroid 2008 — kahvenin tiroid ilacının emilimini azaltması