Anti-TPO yüksekliği diyetle düşer mi?

Tahlilde anti-TPO'nun yüksek çıkması çoğu kişide aynı soruyu doğurur: bu sayı sofrada yapılacak bir değişiklikle düşer mi? Araştırmaların söylediği ile sosyal medyada anlatılan arasında fark var. Aşağıda ikisini ayırıyoruz.

Anti-TPO nedir, neden yüksek çıkar?

Anti-TPO, bağışıklık sisteminin tiroid hormonu yapımında görev alan bir enzime (tiroid peroksidaz) karşı ürettiği antikordur. Hashimoto'lu (halk arasında haşimato) kişilerin büyük çoğunluğunda yüksek çıkar ve tanıya yardımcı olur. Yüksek olması, bağışıklık sisteminin tiroide yöneldiğini gösterir; tiroidin şu anda ne kadar iyi çalıştığını göstermez. Onu TSH ve serbest T4 söyler. Terimin kısa tanımı anti-TPO sözlük sayfasında.

Anti-TPO diyetle düşer mi?

Bazı beslenme değişiklikleriyle anti-TPO'da düşüş bildiren çalışmalar var. Ancak bu çalışmaların çoğu küçük ve kısa süreli. Ayrıca antikorun düşmesinin şikâyetleri azalttığı, ilaç ihtiyacını değiştirdiği ya da hastalığın ilerlemesini durdurduğu gösterilmemiştir. Bu yüzden hedef "antikoru sıfırlamak" olmaz; hedef dengeli ve eksiksiz beslenmektir.

Selenyum anti-TPO'yu düşürür mü?

Selenyum takviyesiyle yapılan çalışmaları bir araya getiren bir derlemede anti-TPO'nun düştüğü bildirildi. Aynı çalışmaları klinik açıdan değerlendiren başka bir derleme ise bunun yaşam kalitesine ya da hastalığın seyrine net bir yararını bulamadı. Selenyumun fazlası da zararlıdır. Önce besinden alınır; takviye kararını hekiminiz verir. Ayrıntılar Hashimoto ve selenyum yazısında.

Glutensiz beslenmek anti-TPO'yu düşürür mü?

Çölyak hastalığı olmayan, ilaç kullanmayan Hashimoto'lu kadınlarla yapılan küçük bir çalışmada glutensiz beslenmeyle antikorlarda düşüş görüldü. Sonuç büyük çalışmalarla doğrulanmadı. Çölyak varsa gluten zaten sofradan çıkar; yoksa glutensiz beslenme yalnız antikor için önerilmez. Nedensiz kısıtlama sofrayı daraltır ve ekmek, bulgur gibi temel besinleri gereksiz yere çıkarır. Ayrıntılar Hashimoto ve gluten yazısında.

D vitamini, iyot ve AIP diyeti anti-TPO'yu etkiler mi?

• D vitamini: çalışmalarda Hashimoto'lularda ortalama olarak daha düşük bulunmuştur; eksiklik varsa tedavisini hekiminiz düzenler. Takviyenin antikoru kalıcı olarak düşürdüğüne dair güçlü kanıt yok.
• İyot: fazlası bağışıklık tepkisini artırabilir; deniz yosunu tabletleri ve iyot takviyeleri hekim önermedikçe kullanılmaz. İyotlu sofra tuzunun olağan kullanımı bu kapsamda sayılmaz.
• AIP gibi eleme diyetleri: küçük ve kontrol grubu olmayan bir çalışmada yaşam kalitesi iyileşti, antikorlarda anlamlı değişim görülmedi.

Bitkisel ürünler ve detoks kürleri anti-TPO'yu düşürür mü?

Bunu gösteren bir araştırma yoktur. "Tiroid desteği" adıyla satılan bitkisel karışımların içeriği çoğu zaman belirsizdir; bir kısmı deniz yosunu, yani yoğun iyot içerebilir. Meyve suyu kürlerinin ve uzun açlık dönemlerinin de antikoru düşürdüğü gösterilmemiştir; bu kürler protein alımını azaltır ve yorgunluğu artırabilir. Yeni bir ürüne başlamadan önce etiketini hekiminize ya da eczacınıza gösterin.

Anti-TPO yüksek ama TSH normalse ne anlama gelir?

Bu durumda bağışıklık sistemi tiroide yönelmiştir ama tiroid bezi şimdilik yeterli hormon üretmektedir. Bu durumda çoğu zaman ilaç başlanmaz, değerler belirli aralıklarla izlenir; karar hekiminizindir. Anti-TPO'su yüksek olanlarda zamanla tiroidin az çalışma olasılığı daha yüksektir; bu yüzden kontrolleri aksatmayın. Bu döneme özgü beslenmeyi Hashimoto geçer mi yazısında anlattık.

Anti-TPO düzeyi hastalığın şiddetini gösterir mi?

Hayır, tek başına göstermez. Anti-TPO'su çok yüksek olan biri yıllarca ilaçsız kalabilir; daha düşük olan biri ilaca ihtiyaç duyabilir. Şikâyetlerin şiddeti de antikor düzeyiyle birebir gitmez. İki tahlil arasında antikorun biraz artması ya da azalması tek başına endişe ya da sevinç nedeni sayılmaz. Sonucunuzu hekiminiz, TSH ve serbest T4 ile birlikte yorumlar.

Anti-TPO tahlilini sık tekrarlamak gerekir mi?

Çoğu zaman gerekmez. Tanı konduktan sonra izlemde TSH ve serbest T4 kullanılır; ilaç da bunlara göre ayarlanır. Anti-TPO'nun hangi durumda tekrarlanacağına hekiminiz karar verir.

Stres, uyku ve hareket anti-TPO'yu etkiler mi?

Stresin, uykusuzluğun ve hareketsizliğin anti-TPO'yu doğrudan değiştirdiğini gösteren güçlü bir kanıt bilmiyoruz. Yine de düzenli uyku, günlük yürüyüş ve atlanmayan öğünler günlük düzeninizi ve enerjinizi destekler. Bu alışkanlıkları antikoru düşürme beklentisiyle kurmayın; gündelik hayatı kolaylaştırdıkları için sürdürün.

Anti-TPO yüksekse sofrada neler bulunmalı?

Antikor için ayrı bir liste yoktur; amaç tiroidin ihtiyaç duyduğu besin ögelerini takviyeye gerek kalmadan sofradan karşılamaktır. Bir haftaya şöyle dağıtabilirsiniz:

• Balık: haftada 2 kez, avuç içi kadar; fırında ya da ızgarada, iyi pişmiş hamsi, sardalya, palamut ya da somon. Selenyum, iyot ve D vitamini sağlar.
• Yumurta: günde 1 adet, sarısı katılaşana kadar pişmiş.
• Kuru baklagil: haftada 2–3 kez, 1 kepçe mercimek çorbası ya da 1 porsiyon nohut, kuru fasulye yemeği.
• Sebze ve meyve: her öğünde tabağın yarısı sebze; günde 2–3 porsiyon meyve.
• Yoğurt ve ayran: günde 1–2 kâse ya da bardak, pastörize sütten.
• Zeytinyağı ve kuruyemiş: yemeklerde zeytinyağı, ara öğünde 2 ceviz ya da 8–10 fındık.

Tabağı kurarken kolay bir ölçü işe yarar: yarısı sebze, dörtte biri et, balık, yumurta ya da baklagil, dörtte biri bulgur, tam buğday ekmeği gibi tahıl. Tuzu günde toplam 5–6 gramı geçmeyecek biçimde ve iyotlu kullanın; turşu, salamura ve paketli atıştırmalıklar bu toplamı hızla doldurur.

Bu düzen Akdeniz tipi beslenme sayfasında anlatılan düzene yakındır. Beslenme düzeni Hashimoto'nun çaresi değildir; hekim tedavisinin yerini tutmaz. Öğünlere dağıtılmış örnekler Hashimoto diyet listesi sayfasında.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Anti-TPO'nuz yüksek, TSH'niz normalse bile şu durumlarda kontrol tarihini beklemeyin: geçmeyen yorgunluk, üşüme, kabızlık, açıklanamayan kilo artışı, adet düzeninde değişiklik ya da boyunda şişlik. Gebelik planlıyorsanız ya da gebe olduğunuzu öğrendiyseniz hekiminize hemen haber verin; antikoru yüksek kadınlarda tiroid değerleri gebelikte daha yakından izlenir.

Anti-TPO ile anti-TG arasındaki fark ve hangi tahlilin ne zaman istendiği için Hashimoto tahlilleri yazısına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Anti-TPO'm bir önceki tahlile göre yükselmiş; son aylarda yediğim bir şey mi buna yol açtı?

Büyük olasılıkla hayır. Antikor düzeyi zaman içinde kendiliğinden dalgalanır ve bu dalgalanmayı tek bir besine bağlayan bir araştırma yoktur. Bilinen beslenme etkeni yoğun iyot alımıdır; yosun tableti ya da iyot içeren takviye kullandıysanız hekiminize söyleyin. Sonucu tek başına yorumlamayın; hekiminiz TSH ve serbest T4 ile birlikte değerlendirir.

Anti-TPO'yu düşürmek için her gün Brezilya cevizi yemem doğru olur mu?

Bunu önermiyoruz. Brezilya cevizinin selenyum içeriği yetiştiği toprağa göre çok değişir ve fazla selenyum zararlıdır. Selenyum takviyesiyle antikorda düşüş bildiren çalışmalar olsa da bunun hastalığın seyrine yararı gösterilmemiştir. Selenyumu balık, yumurta, et ve baklagil gibi günlük besinlerden almak çoğu kişi için yeterlidir; takviye kararını hekiminiz verir.

Anti-TPO'm yüksek ama hiçbir şikâyetim yok; yine de özel bir diyete başlamalı mıyım?

Hayır, özel ya da kısıtlayıcı bir diyet gerekmez. Şikâyetiniz yokken gluteni, sütü ya da başka bir besin grubunu çıkarmanın antikora ya da hastalığın seyrine yararı gösterilmemiştir. Dengeli beslenin, yosun tableti ve iyot takviyesinden uzak durun, tiroid değerlerinizi hekiminizin önerdiği aralıklarla ölçtürün. Şikâyet başlarsa kontrolü öne alın.

Anti-TPO'm yüksek ve gebe kalmayı düşünüyorum; beslenmemde neyi değiştirmeliyim?

Önce hekiminizle görüşün; gebelikten önce tiroid değerlerinize bakılır. Beslenmede büyük bir değişiklik gerekmez: dengeli öğünler, iyotlu tuz, iyi pişmiş balık ve pastörize süt ürünleri yeterli bir temel sağlar. Folat ve iyot içeren gebelik takviyelerini hekiminiz düzenler. Tiroid kılavuzu, antikoru yüksek gebelerde selenyum takviyesini önermez; kendi başınıza selenyum ürünü kullanmayın.

Kaynaklar

1. Wichman J ve ark. Selenium Supplementation Significantly Reduces Thyroid Autoantibody Levels in Patients with Chronic Autoimmune Thyroiditis. Thyroid 2016 — selenyum takviyesinin antikorlara etkisi
2. Winther KH ve ark. Insufficient documentation for clinical efficacy of selenium supplementation in chronic autoimmune thyroiditis. Endocrine 2017 — selenyumun klinik yararının belirsizliği
3. Krysiak R ve ark. The Effect of Gluten-Free Diet on Thyroid Autoimmunity in Drug-Naïve Women with Hashimoto's Thyroiditis. Exp Clin Endocrinol Diabetes 2019 — glutensiz beslenme ve antikorlar (küçük pilot çalışma)
4. Wang J ve ark. Meta-analysis of the association between vitamin D and autoimmune thyroid disease. Nutrients 2015 — D vitamini ve otoimmün tiroid hastalığı
5. Abbott RD ve ark. Efficacy of the Autoimmune Protocol Diet as Part of a Multi-disciplinary, Supported Lifestyle Intervention for Hashimoto's Thyroiditis. Cureus 2019 — AIP diyeti (küçük, kontrol grubu olmayan çalışma)
6. Leung AM, Braverman LE. Consequences of excess iodine. Nat Rev Endocrinol 2014 — iyot fazlalığı ve tiroid otoimmünitesi
7. Alexander EK ve ark. 2017 Guidelines of the American Thyroid Association for the Diagnosis and Management of Thyroid Disease During Pregnancy and the Postpartum. Thyroid 2017 — antikoru yüksek gebelerde izlem ve selenyum