Çölyak ve Hashimoto birlikteyse nasıl beslenmeli?
Hashimoto ve çölyak birlikteyse glutensiz beslenme ömür boyu ve sıkı biçimde uygulanır. Tedavi edilmemiş çölyak tiroid ilacının emilimini azaltabilir; glutensiz beslenmeye geçtikten sonra tiroid değerleri hekimce izlenir. Sofranın geri kalanı Akdeniz tipine yakın kurulur. Gizli glutene, özellikle soslara ve paketli ürünlere dikkat edilir.
Bu gruba özgü farklar
Çölyak, glutenin ince bağırsakta bağışıklık tepkisi başlattığı otoimmün bir hastalıktır. Bir meta-analizde otoimmün tiroid hastalığı olanlarda çölyak sıklığı genel topluma göre daha yüksek bulunmuştur. Bu yüzden Hashimoto'lularda çölyak taraması hekimle konuşulur.
Çölyakta bağırsak yüzeyi hasar gördüğü için demir, B12, D vitamini ve kalsiyum emilimi azalır. Aynı hasar tiroid ilacının emilimini de düşürebilir. Glutensiz beslenmeyle bağırsak iyileştikçe emilim düzelebilir; bu dönemde ilaç ayarını hekiminiz tahlile göre yapar. Beslenme düzeni Hashimoto'nun çaresi değildir, hekim tedavisinin yerini tutmaz.
Çölyak tanısı konulmadan önce gluteni kesmek tahlilleri yanıltabilir. Bu yüzden çölyak şüphesi varsa tahlil ve gerekirse biyopsi tamamlanana kadar normal beslenmeye devam edilir. Tanı kesinleştikten sonra glutensiz beslenmeye ailece uyum sağlamak, dışarıda yemek ve etiket okuma alışkanlığı zaman alır; bu süreçte diyetisyen desteği işi kolaylaştırır.
Kontrolde hekiminizle konuşabileceğiniz konular
- Glutensiz beslenmeye geçtikten sonra tiroid tahlilinin ne zaman tekrarlanacağı
- Demir, B12, D vitamini ve kalsiyum düzeyleri
- Kemik yoğunluğu ölçümünün gerekip gerekmediği
- Aile bireylerinde çölyak taraması
Çölyakta yulaf yenir mi?
Yulafın kendisi glutensizdir ama işlenirken buğday ve arpayla karışabilir. Çölyakta yalnız glutensiz etiketli yulaf kullanılır. Bazı çölyaklı kişiler glutensiz yulafa da tepki verebilir; yulafı sofraya eklemeden önce diyetisyeninizle konuşun.
Glutensiz beslenince tiroid ilacı değişir mi?
Değişebilir. Bağırsak iyileştikçe ilacın emilimi artabileceği için hekiminiz tahlilleri daha sık isteyebilir. İlacınızı kendi başınıza azaltmayın ya da artırmayın; değişiklik kararı tahlil sonucuna göre hekiminizindir.
Paketli glutensiz ürünlerde nelere bakılır?
Ambalajda glutensiz ibaresi ya da üstü çizili başak işareti aranır. İçindekiler listesinde buğday, arpa, çavdar, malt ve irmik olmamalıdır. Glutensiz ekmek ve makarnaların çoğu rafine unla yapılır ve lifi düşüktür; bu yüzden karabuğday, kinoa ve baklagil gibi doğal glutensiz seçenekler sofrada daha sık yer almalıdır. Ailede çölyak tanısı olan biri varsa diğer aile bireylerinin taranmasını da hekiminizle konuşun.
Diyetlerin bu gruptaki durumu
| Diyet | Bu gruptaki durumu |
|---|---|
| Glutensiz beslenme | Zorunludur; ömür boyu ve bulaşmaya dikkat edilerek |
| Akdeniz tipi beslenme | Uygundur; bulgur ve buğday yerine glutensiz tahıllarla kurulur |
| Laktozsuz beslenme | Bağırsak iyileşene kadar laktoz şikâyeti varsa geçici olarak uygundur |
| Otoimmün protokol (AIP) | Gerekli değildir; glutensiz beslenme zaten kısıtlayıcıdır, ek eleme eksiklik riskini artırır |
Beslenmede dikkat edilecekler
- Glutensiz tahıllar: pirinç, karabuğday, kinoa, mısır, darı, glutensiz etiketli yulaf ve patates.
- Gizli gluten: hazır çorba, sos, köfte, sucuk, baharat karışımı ve malt içeren içeceklerde etiketi okuyun.
- Bulaşma: ortak tost makinesi, kızartma yağı ve kesme tahtası glutenle temas ettirir; ayrı tutun.
- Eksiklikler: demir, B12 ve D vitamini tahlillerini hekiminizle düzenli konuşun. Ayrıntı demir ve B12 eksikliği yazısında.
- Paketli ürünler: glutensiz kek ve bisküvilerde şeker ve yağ fazla olabilir; temeli doğal olarak glutensiz yiyecekler oluştursun.
- Sofra düzeni: glutensiz ve Akdeniz tipi beslenmeyi nasıl birleştireceğinizi glutensiz mi Akdeniz tipi mi karşılaştırmasında anlattık.
- Dışarıda yemek: restoranda yemeğin glutensiz hazırlanıp hazırlanmadığını, aynı yağda kızartma yapılıp yapılmadığını sorun.
Kaynaklar
- Roy A ve ark. Prevalence of Celiac Disease in Patients with Autoimmune Thyroid Disease: A Meta-Analysis. Thyroid 2016 — otoimmün tiroid hastalığında çölyak sıklığı
- Krysiak R ve ark. The Effect of Gluten-Free Diet on Thyroid Autoimmunity in Drug-Naïve Women with Hashimoto's Thyroiditis. Exp Clin Endocrinol Diabetes 2019 — glutensiz beslenme ve tiroid otoimmünitesi
- Jonklaas J ve ark. Guidelines for the Treatment of Hypothyroidism. Thyroid 2014 — bağırsak hastalıklarının tiroid ilacının emilimine etkisi