TSH yüksekliği ne yemeli? TSH'yi düşüren besin var mı?

Tahlil kâğıdında TSH değerini yüksek gören birçok kişi önce sofrasına bakar ve "ne yemeliyim" diye sorar. Bu yazı beslenmenin TSH üzerinde neyi değiştirebildiğini, neyi değiştiremediğini ve tabağın nasıl kurulacağını anlatıyor.

TSH nedir, neden yükselir?

TSH (tiroidi uyaran hormon) beyindeki hipofiz bezinden salgılanır ve tiroid bezine "daha çok hormon üret" mesajı verir. Tiroid az çalıştığında beyin bu mesajı artırır ve tahlilde TSH yüksek çıkar.

Hashimoto (halk arasında haşimato) TSH yüksekliğinin sık görülen nedenlerinden biridir. Yine de her TSH yüksekliği Hashimoto anlamına gelmez. Hekim nedeni anlamak için serbest T4 ve anti-TPO (tiroide karşı oluşan antikor) gibi tahlillere de bakar. TSH bazen geçici olarak yüksek çıkabildiği için hekiminiz tahlili bir süre sonra tekrarlamak isteyebilir.

TSH yüksekliğinde ne yemeli, TSH'yi düşüren besin var mı?

TSH'yi doğrudan düşüren bir besin yoktur. "TSH düşüren besinler" listeleri bir araştırmaya dayanmaz. TSH'yi, gerekiyorsa hekimin düzenlediği tiroid hormonu ilacı ayarlar.

Beslenme düzeni Hashimoto'nun çaresi değildir; hekim tedavisinin yerini tutmaz. Beslenmenin katkısı dolaylıdır: eksikliklerin önüne geçmeyi kolaylaştırır, kilo ve yorgunluk gibi eşlik eden sorunlarla baş etmeyi kolaylaştırır.

TSH hakkında hangi beslenme iddiaları doğru değil?

• "Brezilya cevizi TSH'yi düşürür": Selenyum takviyesi bazı çalışmalarda tiroid antikorlarını düşürmüştür. Bunun hastalığın seyrine net yararı gösterilmemiştir ve fazla selenyum zararlıdır. Ayrıntılar Hashimoto ve selenyum yazısında.
• "Glutensiz diyet TSH'yi normale indirir": Çölyak ya da gluten duyarlılığı yoksa glutensiz beslenmenin etkisi küçük çalışmalarda araştırılmıştır ve sonuçlar belirsizdir. Hashimoto'lularda çölyak daha sık görüldüğü için tarama gerekip gerekmediğini hekiminizle konuşabilirsiniz.
• "Çiğ brokoli ve lahana TSH'yi yükseltir": Bu sebzeler normal miktarda, özellikle pişmiş tüketildiğinde ve iyot alımı yeterliyse sorun oluşturmaz.
• "Deniz yosunu tableti tiroidi çalıştırır": İyot fazlalığı Hashimoto'da tiroid işlevini bozabilir. Yosun tabletleri ve iyot takviyeleri hekim önermedikçe kullanılmaz. Konu Hashimoto ve iyot yazısında.
• "Bitkisel tiroid destek ürünleri ilacın yerini tutar": Bunu gösteren araştırma yoktur. İçerikleri belirsiz olabilir ve tahlil sonuçlarını karıştırabilir.

Beslenme TSH'yi dolaylı yoldan nasıl etkiler?

İlacınız doğru olsa bile bazı alışkanlıklar ilacın emilimini azaltır. Emilim azalınca TSH yükselebilir. Bu yüzden tahlil sonucu değiştiğinde ilk bakılacak yerlerden biri günlük düzeninizdir.

Tiroid ilacı ve besinler konusunda hekiminize sorabileceğiniz sorular tiroid ilacı ve kahvaltı saati yazısında.

Laktoz intoleransı (süt şekerini sindirememe) olan Hashimoto'lularla yapılan küçük bir çalışmada laktozu kısıtlayanlarda TSH değeri düşmüştür. Bu bulgu herkesin sütü kesmesi gerektiği anlamına gelmez. Süt içtikten sonra şişkinlik, gaz ya da ishal yaşıyorsanız bunu hekiminize anlatın. Laktozsuz süt, yoğurt ve olgun peynir çoğu zaman daha rahat tolere edilir.

Biyotin TSH tahlilini nasıl yanıltır?

Biyotin, saç ve tırnak için satılan takviyelerde sık bulunan bir B vitaminidir. Bazı laboratuvar yöntemlerinde tahlil sonucunu yanıltır: TSH olduğundan düşük, tiroid hormonları olduğundan yüksek görünebilir.

• Biyotin ya da saç-tırnak takviyesi kullanıyorsanız tahlilden önce laboratuvara ve hekiminize söyleyin.
• Tahlilden ne kadar önce bırakmanız gerektiğini hekiminize sorun.
• Multivitamin etiketlerinde biyotin olup olmadığına bakın.

Tahlil sabahı ilacınızı kan vermeden önce mi sonra mı alacağınızı da sorun.

TSH yüksekken tabak nasıl kurulur?

TSH yüksekken uygulanacak özel bir besin listesi yoktur. Önerilen düzen Akdeniz tipine yakın, dengeli bir beslenmedir. Bu düzen sebze, tam tahıl, balık ve zeytinyağına dayanır; demir, B12, D vitamini gibi eksikliklerin önüne geçmeye yardım eder.

• Sebze ve meyveyi her öğüne ekleyin.
• Gluten sorununuz yoksa tam tahıl, ayrıca haftada birkaç kez kuru baklagil tüketin.
• Haftada 2 kez balık yiyin; yağ olarak ağırlıkla zeytinyağı kullanın.
• Tuzu günde toplam 5–6 gramı geçmeyecek biçimde ve iyotlu olarak kullanın.
• Paketli ve işlenmiş gıdaları azaltın.

TSH yüksekken bir günlük örnek menü nasıl olur?

• Kahvaltı: 1 tam pişmiş haşlanmış yumurta, kibrit kutusu kadar beyaz peynir, domates, salatalık, maydanoz, 1–2 dilim tam buğday ekmeği.
• Öğle: 1 kepçe mercimek çorbası, 1 porsiyon zeytinyağlı taze fasulye, 1 kâse yoğurt.
• Ara öğün: 1 orta boy elma ve 2 tam ceviz.
• Akşam: avuç içi kadar fırında balık ya da tavuk, 4–5 yemek kaşığı bulgur pilavı, zeytinyağlı mevsim salatası.

Bu menü bir örnektir; miktarlar kilonuza ve günlük hareketinize göre değişir. Demir ya da kalsiyum takviyesi kullanıyorsanız bunu hekiminize söyleyin. Balığı ve tavuğu iyi pişirin, yoğurdu pastörize sütten seçin. Tiroid az çalışırken kilo almak kolaylaşır ve yorgunluk artar. Bu dönemde çok düşük kalorili diyetler yerine düzenli öğün ve yeterli protein daha uygundur. Başka örnekler Hashimoto diyet listesi sayfasında. Değerler normalken ilaçsız dönemde beslenmeyi ise Hashimoto geçer mi yazısında anlattık.

Ne zaman hekime başvurmalı?

İlaç kullandığınız hâlde yorgunluk, üşüme, kabızlık, cilt kuruluğu ya da kilo artışı belirginleşiyorsa kontrol tarihini beklemeyin. Gebelik planlıyorsanız ya da gebe olduğunuzu öğrendiyseniz hekiminize hemen haber verin; gebelikte tiroid hormonu ihtiyacı artar. Boyunda şişlik ya da yutma güçlüğü fark ederseniz de başvurun. İlacınızın miktarını tahlil sonucuna bakıp kendiniz değiştirmeyin.

Zeytinyağı, tereyağı ve hindistancevizi yağının karşılaştırması için Hashimoto'da yağ seçimi yazısına bakabilirsiniz.

TSH ile serbest T4'ün birlikte nasıl okunduğunu ve tahlil raporundaki işaretleri Hashimoto tahlilleri yazısında adım adım anlattık.

TSH ile birlikte kolesterolünüz de yüksek çıktıysa sofrada neyin değişeceğini Hashimoto'da kolesterol yüksekliği ve beslenme yazısında anlattık.

Sık sorulan sorular

TSH'm biraz yüksek çıktı ama hekimim ilaç başlamadı; yalnız beslenmeyle normale döner mi?

Beslenmenin TSH'yi normale döndürdüğünü gösteren bir araştırma yoktur. Hafif yükseklik bazen geçici olabilir; bunu ancak tekrar tahlili gösterir, bu yüzden hekiminiz bir süre sonra yeniden bakmak isteyebilir. Bu arada dengeli beslenin, yosun tableti ve iyot takviyesi kullanmayın, biyotin içeren ürünleri hekiminize söyleyin. İlaç gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir.

Tiroid ilacımı her gün içiyorum ama TSH'm yine yüksek çıktı; yediklerim ilacı etkiliyor olabilir mi?

Olabilir. Kahve, kahvaltı, kalsiyum ve demir takviyeleri tiroid ilacıyla etkileşebilir ve vücuda geçen miktarı azaltabilir. Son haftalarda ilacı nasıl içtiğinizi, kullandığınız takviyeleri ve yeni başlanan ilaçları not edip hekiminize gösterin. Neden bazen beslenme dışındadır; ilacın miktarını değiştirme kararını yalnız hekiminiz verir.

TSH'm yüksek, iyotlu tuzu bırakıp kaya tuzuna ya da Himalaya tuzuna geçmeli miyim?

Hayır, hekiminiz özellikle söylemedikçe iyotlu tuzu bırakmanız gerekmez. İyot fazlalığı çoğunlukla yosun tabletleri ve iyot takviyeleri gibi yoğun kaynaklardan gelir. Kaya tuzu ve Himalaya tuzu çoğu zaman iyot eklenmeden satılır; bunlara geçmek iyot alımınızı düşürebilir. Paketin üzerinde "iyotlu" yazıp yazmadığına bakın. Hangi tuzu seçerseniz seçin toplam miktar günde 5–6 gramı geçmesin.

TSH yüksekken her gün bir avuç ceviz ya da badem yemek tiroidime iyi gelir mi?

Kuruyemiş TSH'yi düşürmez, ama dengeli bir beslenmenin parçası olabilir. Ara öğünde 2 tam ceviz ya da 8–10 badem ya da fındık, kavrulmamış ve tuzsuz olursa, tok tutan bir seçenektir. Kalorisi yüksek olduğu için miktarı büyütmeyin. Brezilya cevizi ayrı tutulur: selenyum içeriği çok yüksektir ve cevizden cevize değişir, fazla selenyum da zararlıdır; düzenli yemeden önce hekiminize sorun.

Kaynaklar

1. Jonklaas J ve ark. Guidelines for the Treatment of Hypothyroidism (ATA). Thyroid 2014 — TSH'nin ilaçla ayarlanması ve ilacın emilimini azaltan besin ve takviyeler
2. Li D ve ark. Association of Biotin Ingestion With Performance of Hormone and Nonhormone Assays in Healthy Adults. JAMA 2017 — biyotinin hormon tahlillerini yanıltması
3. Asik M ve ark. Decrease in TSH levels after lactose restriction in Hashimoto's thyroiditis patients with lactose intolerance. Endocrine 2014 — laktoz intoleransı olan Hashimoto'lularda laktoz kısıtlaması ve TSH (küçük çalışma)
4. Leung AM, Braverman LE. Consequences of excess iodine. Nat Rev Endocrinol 2014 — iyot fazlalığının kaynakları ve tiroide etkisi
5. Winther KH ve ark. Insufficient documentation for clinical efficacy of selenium supplementation in chronic autoimmune thyroiditis. Endocrine 2017 — selenyum takviyesinin klinik yararının belirsizliği
6. NHS. Underactive thyroid (hypothyroidism) — tiroidin az çalışmasının belirtileri