Hashimoto'da glutensiz mi, Akdeniz tipi beslenme mi?
Hashimoto'da glutensiz mi Akdeniz tipi mi sorusunun çoğu kişi için cevabı Akdeniz tipi beslenmedir. Glutensiz beslenme çölyak tanısı varsa şarttır; çölyak ve glutenle artan bir şikâyet yoksa tiroid değerlerine katkısı gösterilmiş değildir. Çölyakı olanlar ikisini birleştirip glutensiz bir Akdeniz tipi sofra kurar.
Yan yana karşılaştırma
Bu iki düzen aynı işi yapmaz. Glutensiz beslenme tek bir besin bileşenini sofradan çıkarır. Akdeniz tipi beslenme ise tabağın genel düzenini tarif eder: sebze, meyve, baklagil, tam tahıl, balık ve zeytinyağı.
Bu yüzden ikisi birbirinin yerine geçmez; aynı sofrada birlikte de uygulanabilir. Aşağıdaki tablo, iki düzeni Hashimoto'lu birinin günlük hayatında karşısına çıkacak sorulara göre yan yana koyar.
| Ölçüt | Glutensiz beslenme | Akdeniz tipi beslenme |
|---|---|---|
| Ne çıkar | Buğday, arpa, çavdar ve bunlardan yapılan ekmek, makarna, bulgur, irmik, hamur işi | Hiçbir besin grubu tamamen çıkmaz; işlenmiş et, şekerli içecek ve paketli atıştırmalık azalır |
| Ne kadar kısıtlayıcı | Orta; dışarıda yemek ve gizli gluten dikkat ister | Az; zeytinyağlı, sebzeli ve baklagilli ev yemeklerine yakındır |
| Araştırmalar ne diyor | Hashimoto'lularda çölyak daha sık görülür. Çölyakı olmayan kadınlarda antikor düşüşü yalnız küçük bir öncü çalışmada bildirildi | Bitkisel ağırlıklı beslenen Hashimoto'lularda oksidatif stres (hücre yıpranması) belirteçleri daha düşük bulundu; çalışma gözlemseldir, neden-sonuç göstermez |
| İlaçla uyumu | Çölyakta glutensiz beslenmeye geçince tiroid değerleri hekimce izlenir; ilaç ayarını hekim yapar | Uyumludur; lifli besinler ve kahveyle ilacınızın arası hekime ya da eczacıya sorulur |
| Eksiklik riski | Lif, B vitaminleri ve demir | Düşüktür; kırmızı et az yeniyorsa demir ve B12 izlenir |
| Sürdürülebilirlik | Çölyakta ömür boyu gerekir; çölyak yoksa uzun vadede zorlayıcıdır | Yüksektir; aile sofrasına kolay uyar |
| Kime uygun | Çölyak tanısı alanlar; tahlili negatif olup glutenle şikâyeti artanlar (süreli deneme) | Hashimoto'lu yetişkinlerin çoğu, insülin direnci eşlik edenler |
| Kime uygun değil | Çölyak tahlili yapılmadan ekmeği kesmek isteyenler; yeme bozukluğu öyküsü olanlar | Çölyaklılar bulgur ve tam buğdaylı hâliyle uygulayamaz; glutensiz uyarlama gerekir |
Hangisi kime? Karar ağacı
- Çölyak tanınız varsa: gluten ömür boyu çıkar. Akdeniz tipi tabağı karabuğday, pirinç, kinoa ve patatesle kurun. Ayrıntılar çölyak olanlar sayfasında.
- Çölyak tahlili hiç yapılmadıysa: önce glutenli beslenirken tahlil yaptırın. Tahlilden önce ekmeği kesmek sonucu yanıltabilir. Çölyak nedir, sözlükte kısaca anlattık.
- Tahlil negatif ama glutenli yemekten sonra şişkinlik ya da ishal artıyorsa: Akdeniz tipi düzen temel kalır, üzerine diyetisyen eşliğinde süreli bir glutensiz deneme konuşulur.
- Hiçbir şikâyetiniz yoksa: Akdeniz tipi beslenme yeterlidir. Tam buğday ekmeği ve bulgur sofrada kalabilir. Neden böyle olduğunu gluten ve Hashimoto yazısında okuyabilirsiniz.
- İnsülin direnci de varsa: Akdeniz tipi tabağı düşük glisemik beslenme seçimleriyle birleştirin. Beyaz ekmek yerine tam tahıl, meyve suyu yerine bütün meyve seçilir.
- Glutensiz denemeye başladıysanız: süreyi baştan belirleyin, şikâyetlerinizi bir deftere yazın. Süre sonunda gluten kontrollü geri eklenir; fark yoksa kısıtlama bırakılır.
İkisinin de uygun olmadığı durumlar
Bazı durumlarda bu iki düzenden önce başka bir sorunun ele alınması gerekir. Hangisini seçerseniz seçin, beslenme düzeni Hashimoto'nun çaresi değildir; hekim tedavisinin yerini tutmaz.
- Sürekli ishal, açıklanamayan kilo kaybı ya da kansızlık varsa önce hekim değerlendirmesi gerekir; diyet sonra planlanır.
- Şikâyetler süt ve süt ürünlerinden sonra artıyorsa sorun gluten yerine laktoz olabilir.
- Amacınız kilo vermekse ikisi de tek başına yetmez; kilo vermek için Hashimoto diyeti sayfasındaki gibi hafif bir kalori açığı eklenir.
- Gebelik, emzirme ve çocukluk döneminde besin grubu çıkarmak hekim ve diyetisyenle birlikte kararlaştırılır.
- Tiroid değerleriniz henüz dengelenmediyse beslenme değişikliğinden önce ilaç ayarının oturması beklenir. Yeni bir düzene geçtiğinizi kontrolde hekiminize söyleyin.
Kaynaklar
- Roy A ve ark. Prevalence of Celiac Disease in Patients with Autoimmune Thyroid Disease: A Meta-Analysis. Thyroid 2016 — Hashimoto'da çölyak sıklığı
- Krysiak R ve ark. The Effect of Gluten-Free Diet on Thyroid Autoimmunity in Drug-Naïve Women with Hashimoto's Thyroiditis. Exp Clin Endocrinol Diabetes 2019 — çölyakı olmayan kadınlarda glutensiz beslenme ve antikorlar (küçük çalışma)
- Ruggeri RM ve ark. Influence of Dietary Habits on Oxidative Stress Markers in Hashimoto's Thyroiditis. Thyroid 2021 — beslenme alışkanlığı ile oksidatif stres ilişkisi
- Osowiecka K, Myszkowska-Ryciak J. The Influence of Nutritional Intervention in the Treatment of Hashimoto's Thyroiditis. Nutrients 2023 — diyet müdahalelerinin kanıt düzeyi