Hashimoto'da çay içilir mi? Siyah çay, yeşil çay, bitki çayı

Türkiye'de gün çoğu evde çayla başlar, çayla biter. Tiroid ilacı kullananların ilk sorusu da çoğu zaman çayla ilgilidir: çay ilacı etkiler mi, bunu kime sormalı? Hashimoto'da (halk arasında haşimato) siyah çay, yeşil çay ve bitki çaylarının durumu birbirinden biraz farklıdır.

Hashimoto'da çay tiroide zarar verir mi?

Demlenmiş çayın Hashimoto'yu başlattığını ya da kötüleştirdiğini gösteren bir kanıt bilinmiyor. Çay içmek antikorları yükseltmez; düşürdüğü de gösterilmemiştir. Çayın Hashimoto ile ilişkisi tiroid bezinin kendisinden değil, iki dolaylı konudan gelir: ilacın emilimi ve demir.

Yani soru "çay içilir mi" değil, "ne zaman ve neyle içilir" sorusudur.

Çay tiroid ilacının emilimini bozar mı?

Bozabilir. Tiroid ilacının (levotiroksin) emilimi, birlikte alınan yiyecek ve içeceklerden etkilenebilir. Kahveyle birlikte alınan ilacın emiliminin azaldığı bir çalışmada gösterilmiştir. Çay için aynı ayrıntıda bir çalışma yok. Bu yüzden ihtiyatlı yol, çayla ilacınızın arasını da kahvede olduğu gibi eczacınıza ya da hekiminize sormaktır.

İlacınızı hekiminizin tarif ettiği biçimde alın; çay dahil içeceklerle arasını ona sorun. Bitki çayları da bu soruya dahildir; kafeinsiz olmaları durumu değiştirmez. Kahvaltıda çayı açık demlemek ve yanına su koymak ise her sofraya uyan bir alışkanlıktır. Kahve tarafı Hashimoto'da kahve yazısında, kahvaltı tabağıyla ilgili öneriler tiroid ilacı ve kahvaltı saati yazısında anlatılıyor.

Çay alışkanlığınızın her gün benzer olması da işe yarar. İçecek düzeni günden güne çok değişirse TSH değerinin kontrolden kontrole oynamasının nedenlerinden biri bu olabilir. Akşamları da çay içiyorsanız bunu ilacınızı yazan hekime anlatın.

Siyah çay demir emilimini azaltır mı?

Evet, yemekle birlikte içildiğinde azaltır. Çaydaki tanen adlı maddeler, özellikle bitkisel besinlerdeki demire bağlanır ve bağırsaktan geçişini zorlaştırır. Hashimoto'lularda demir eksikliği sık görülür; demir de tiroid hormonunun yapımında gerekli bir mineraldir. Bu yüzden konu Hashimoto'da ayrıca önem taşır.

• Çayı yemeğin hemen üstüne değil, biraz sonrasına bırakın; demir eksikliğiniz varsa bu arayı uzun tutun.
• Mercimek, kuru fasulye ya da ıspanak yediğiniz öğünde çay yerine su ya da ayran için.
• Çayı açık demleyin; koyu ve uzun demlenmiş çayda tanen daha fazladır.
• Öğüne limon, biber ya da domates gibi C vitamini kaynakları eklemek, bitkisel besinlerdeki demirden yararlanmayı kolaylaştırır.

Demir deponuz normalse yemekten sonra bir bardak çay sorun yaratmaz. Tahlil ve beslenme ayrıntısı Hashimoto'da demir ve B12 eksikliği yazısında.

Yeşil çay Hashimoto'da içilir mi?

İçilir. Günde birkaç fincan demlenmiş yeşil çayın tiroide zarar verdiğini gösteren bir insan çalışması bilinmiyor. Öte yandan yeşil çayın Hashimoto'ya yaradığı, antikorları düşürdüğü ya da kilo kaybı sağladığı da gösterilmiş değildir. Yeşil çayda da kafein ve tanen vardır; ilaçla arası ve demirle ilgili dikkat noktaları onun için de geçerlidir.

Yeşil çay özütü içeren kapsüller ve "yağ yakıcı" ürünler ayrı bir konudur. Bunlar fincandaki çaydan çok daha yoğundur ve takviye sayılır; kullanmadan önce hekiminize sorun.

Hangi bitki çayları içilebilir, hangilerine dikkat edilir?

Ihlamur, papatya, kuşburnu, rezene, nane ve melisa, günde 1–2 fincan içildiğinde çoğu yetişkin için genellikle sorun yaratmaz. Aynı bitkiyi aylarca her gün içmek yerine çeşidi değiştirin. Adaçayını da arada bir, açık demleyerek için.

Dikkat isteyenler şunlardır:

• Yosunlu karışımlar: "tiroid çayı" ya da "deniz yosunlu form çayı" adıyla satılan ürünler yüksek iyot içerebilir. Fazla iyot Hashimoto'da tiroid işlevini bozabilir; ayrıntısı Hashimoto ve iyot yazısında.
• Zayıflama ve detoks çayları: çoğunda sinameki gibi bağırsağı çalıştıran bitkiler bulunur. Tartıdaki düşüş çoğunlukla su kaybıdır. Bu çayları kilo için kullanmayın; kabızlığınız varsa hekiminize danışın.
• İçeriği yazmayan karışımlar: aktarda ya da internette satılan, etiketi olmayan ürünleri kullanmayın.
• Sarı kantaron, meyan kökü gibi bitkiler: düzenli ilaç kullanıyorsanız ya da tansiyonunuz yüksekse içmeden önce eczacınıza ya da hekiminize sorun.

Gebelikte ve emzirirken bitki çaylarının çoğu için güvenlik bilgisi sınırlıdır; hangi çayı ne kadar içebileceğinizi hekiminize sorun. Bu dönemin diğer başlıkları gebelikte Hashimoto ve beslenme sayfasında.

Günde kaç bardak çay içilebilir?

Hashimoto'ya özel bir sınır yok. Belirleyici olan kafeine verdiğiniz tepki ve çayın neyin yerine geçtiğidir. Diyetisyen pratiğinde, ince belli bardakla günde 4–5 bardak açık çay çoğu yetişkin için makul bir üst çizgidir. Kupa kullanıyorsanız bir kupa yaklaşık iki ince belli bardak eder.

Hashimoto'da yorgunluk sık görülür ve çay bunu bastırmanın kolay yolu gibi görünür. Akşamüstünden sonra içilen koyu çay ise uykuyu geciktirir; ertesi gün yorgunluk artar, bardak sayısı da onunla birlikte artar. Öğleden sonra dördü, beşi geçince açık çaya ya da kafeinsiz bir bitki çayına dönmek bu döngüyü kırmaya yardım eder. Çarpıntı, el titremesi ya da mide yanması yaşıyorsanız miktarı azaltın.

Çay su yerine geçmez. Gün içinde çayın yanında bir bardak su bulundurmak, toplam su miktarını kendiliğinden yükseltir.

Çayın yanındaki şeker ve hamur işi ne olacak?

Çoğu zaman sorun çayın kendisi değil, yanında gelenlerdir. Her bardağa 2 küp şeker atan biri, günde 6 bardakta 12 küp şeker almış olur. Şekeri önce bire, sonra yarıma indirmek birkaç haftada damak alışkanlığını değiştirir. Bu konu Hashimoto'da şeker ve tatlı yazısında işleniyor.

Simit, poğaça, bisküvi ve kuru pasta da "çay saati"nin sessiz kalorileridir. İkindi çayının yanına 1 dilim peynirle yarım dilim ekmek, 2 ceviz ya da bir avuç leblebi koymak hem daha tok tutar hem akşam yemeğine aç oturmanızı önler.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Çayı azalttığınız hâlde çarpıntı, el titremesi, terleme ve uykusuzluk sürüyorsa hekiminize başvurun; bu belirtiler ilaç dozunun gözden geçirilmesini gerektirebilir. İlacınızı düzenli aldığınız hâlde TSH değeriniz her kontrolde değişiyorsa, gün içinde ne zaman, ne kadar çay ve kahve içtiğinizi hekiminize açıkça anlatın.

Bir bitki çayı ya da karışım kullanmaya başladıktan sonra ciltte ve göz akında sararma, koyu renkli idrar, kaşıntı ya da döküntü olursa ürünü bırakıp hekime gidin. Solukluk, çabuk yorulma ve nefes nefese kalma gibi demir eksikliği belirtileri de tahlil gerektirir.

Sık sorulan sorular

Hashimoto'm var, sabah tiroid ilacımı çayla yutuyorum; bunun bir sakıncası olur mu?

Bu, hekiminizle konuşulacak bir konudur. Kahvenin tiroid ilacının emilimini azaltabildiği gösterilmiştir; çay için benzer bir ihtiyat dile getirilir. İlacı hekiminizin tarif ettiği biçimde alın; çayla arasını ona ya da eczacınıza sorun. Bugüne kadar çayla aldıysanız bir sonraki kontrolde söyleyin; hekiminiz TSH değerinize göre karar verir.

Hashimoto hastasıyım, günde 10 bardak çay içiyorum; azaltmam gerekir mi?

Azaltmanız iyi olur. Bu miktar uykuyu bozabilir, çarpıntı yapabilir ve yemeklerdeki demirin emilimini düşürür. Önce akşam saatlerindeki bardakları bırakın, sonra çayı açık demleyin. Araya su, maden suyu ya da bir fincan bitki çayı koyun. Demir deponuz düşükse çayı yemeklerden uzak saatlere kaydırmak ilk adımdır.

Hashimoto'yum, kilo vermek için yeşil çay ya da form çayı içmem işe yarar mı?

Belirgin bir etki beklemeyin. Yeşil çayın Hashimoto'da kilo kaybı sağladığı gösterilmemiştir; şekersiz bir içecek olarak şekerli içeceklerin yerine geçmesi ise yararlıdır. Form ve detoks çaylarındaki düşüş çoğunlukla su ve dışkı kaybıdır. Yosun ya da müshil bitki içeren karışımlardan uzak durun; kilo için öğün düzenine odaklanın.

Hashimoto'da ıhlamur ve adaçayı gibi bitki çaylarını her gün içebilir miyim?

Günde 1–2 fincan ıhlamur çoğu yetişkin için sorun yaratmaz. Adaçayını her gün ve koyu içmek yerine haftada birkaç kez, açık demleyerek için. Aynı bitkiye aylarca bağlı kalmayın, çeşidi değiştirin. Gebeyseniz, emziriyorsanız ya da tansiyon, kan sulandırıcı gibi düzenli ilaç kullanıyorsanız önce hekiminize ya da eczacınıza danışın.

Kaynaklar

1. Benvenga S ve ark. Altered intestinal absorption of L-thyroxine caused by coffee. Thyroid 2008 — kahveyle birlikte alınan tiroid ilacının emiliminin azalması
2. Jonklaas J ve ark. Guidelines for the treatment of hypothyroidism: prepared by the American Thyroid Association task force on thyroid hormone replacement. Thyroid 2014 — tiroid ilacı ile besinlerin etkileşimi ve düzenli alım
3. Rayman MP. Multiple nutritional factors and thyroid disease, with particular reference to autoimmune thyroid disease. Proc Nutr Soc 2019 — demirin tiroid hormonu yapımındaki yeri
4. Leung AM, Braverman LE. Consequences of excess iodine. Nat Rev Endocrinol 2014 — fazla iyotun tiroid üzerindeki etkileri