Tarifler

Glutensiz kısır tarifi: Hashimoto için karabuğday ya da kinoayla

Glutensiz kısırda ince bulgurun yerine karabuğday ya da kinoa kullanılır; salça, nar ekşisi ve yeşillik aynı kalır. Dört kişilik tarif yaklaşık 40 dakikada hazırlanır. Hashimoto olan herkesin gluteni bırakması gerekmez; glutensiz beslenme çölyak tanısı konanlar için zorunludur. Çölyakta tane paketinde glutensiz ibaresi aranır.

6 dk okuma

Glutensiz kısır tarifi: Hashimoto için karabuğday ya da kinoayla

Kısır, gün ve çay sofralarının vazgeçilmezidir; gluten yiyemeyen biri içinse genellikle tabağa uzanamadığı ilk yemektir. İnce bulgurun yerine karabuğday ya da kinoa koyduğunuzda salçanın, nar ekşisinin ve yeşilliğin tadı aynı kalır. Aşağıda dört kişilik bir kâse için iki taneyle de nasıl yapıldığı anlatılıyor.

Klasik kısırın glutenli kısmı hangisi?

Kısırın glutenli tek malzemesi bulgurdur; bulgur buğdaydan yapılır. Karabuğday ise adına rağmen buğdayın akrabası değildir, kuzukulağı ve ravendin akrabası olan bir bitkiden gelir, yapısında gluten yoktur. Kinoa da gluten taşımayan bir tohumdur. Çölyak tanısı olanlar için ikisinde de paketin üzerinde "glutensiz" ibaresi aranır, çünkü paketleme sırasında buğdaydan bulaşma olabilir.

Hashimoto olan herkesin gluteni bırakması gerekmez. Bir meta-analiz, otoimmün tiroid hastalarında çölyağa genel topluma göre daha sık rastlandığını bulmuştur. Çölyak tanısı varsa gluten tamamen çıkarılır; tanı yoksa gluteni kesmenin tiroide etkisine dair veri tek bir küçük pilot çalışmayla sınırlıdır; bu kararı hekiminizle birlikte verin. Kimin için gerektiği Hashimoto ve gluten yazısında ayrıntılı anlatılıyor.

Malzemeler (4 kişilik)

  • Çiğ karabuğday ya da kinoa: 1 su bardağı
  • Su: kinoada 2, karabuğdayda 1,5 su bardağı
  • Domates salçası: 1 dolu yemek kaşığı
  • Biber salçası: 1 yemek kaşığı (acı istemeyenler tatlısını seçsin)
  • Zeytinyağı: 3 yemek kaşığı
  • Kuru soğan: 1 küçük boy
  • Yeşil soğan: 4–5 dal
  • Maydanoz: yarım demet; taze nane: birkaç dal (yoksa 1 tatlı kaşığı kuru nane)
  • Domates: 2 orta boy; salatalık: 1 küçük
  • Limon: 1 adet; nar ekşisi: 2 yemek kaşığı
  • Kimyon ve pul biber: birer tatlı kaşığı; tuz: yarım çay kaşığı
  • Servis için marul yaprakları

Süre: taneyi pişirmek 15 dakika, doğramak 15 dakika, ılımaya bırakmak 10–15 dakika.

Yapılışı

  1. Taneyi ince süzgeçte yıkayın. Karabuğdayı birkaç kez çalkalamak yeter; kinoayı ise su köpürmeyene kadar durulayın, kabuğundaki acımsı tabaka böyle gider.
  2. Suyu küçük bir tencerede kaynatıp bir tutam tuz atın. Taneyi ekleyin, kapağı kapatın ve en kısık ateşte suyunu çekene kadar pişirin. Tane dağılmamalı, dişe hafif direnç vermeli.
  3. Ocağı kapatın, tencerenin ağzına bir kâğıt havlu koyup kapağı üzerine kapatın ve birkaç dakika demlendirin.
  4. Taneyi geniş bir tepsiye yayıp çatalla havalandırın, ılımasını bekleyin. Sıcakken karıştırırsanız lapalaşır.
  5. Kuru soğanı çok ince kıyın, zeytinyağının yarısıyla bir iki dakika çevirin. İki salçayı ekleyip kokusu çıkana kadar kavurun.
  6. Tane ılıyınca geniş bir kaba aktarın; salçalı soğanı, tuzu, kimyonu ve pul biberi üstüne koyun. Bulgurlu kısırda olduğu gibi yoğurmayın, parmak uçlarınızla hafifçe karıştırın.
  7. Ardından limonu, nar ekşisini ve geri kalan yağı ekleyin; sonra ince kıyılmış yeşil soğanı, maydanozu ve naneyi katın.
  8. Küçük küp doğradığınız domates ve salatalığı servisten hemen önce ekleyin, marul yapraklarıyla sofraya koyun.

Karabuğday mı kinoa mı, hangisi kısıra daha çok yakışır?

Karabuğday tanesi bulgurdan iri, tadı hafif fındıksı ve topraksıdır. Çiğ (açık renkli) olanı kısırda daha yumuşak bir tat verir; kavrulmuş (kahverengi) olanın kokusu baskındır ve herkes sevmez. Karabuğday fazla suda çabuk dağılır, o yüzden ölçüyü aşmamak gerekir.

Kinoa daha küçük tanelidir, piştiğinde görüntüsü ince bulgura daha çok benzer ve tadı nötrdür; salçayı ve ekşiyi kolayca alır. Evdekilere farkı hissettirmek istemiyorsanız ilk denemede kinoayla başlayın. İkisini yarı yarıya karıştırmak da hem dokuyu hem tadı dengeler.

Neden bu malzemeler?

Salça, nar ekşisi ve yeşillik kısıra tadını veren asıl üçlüdür; tane bunları taşıyan bir zemindir. Bu yüzden bulguru değiştirmek tabağın karakterini pek bozmaz. Maydanoz, yeşil soğan, domates ve limon tabağa C vitamini ve renk katar; zeytinyağı ise pişirme yağı olarak yeterlidir.

Nar ekşisi alırken içindekiler listesine bakın: yalnız nar suyu yazan ürün gerçek ekşidir, glikoz şurubu ve aroma içeren ürün ise "nar ekşili sos"tur. Çölyak tanısı varsa salça ve baharat karışımlarında "gluten içerebilir" uyarısına da göz atın. Pilav ve bulgur porsiyonları için pirinç, bulgur ve makarna yazısı yol gösterir.

Tiroid ilacıyla ilişkisi

Kısır çoğunlukla ikindi ya da akşam sofrasında yenir. Yiyecekler genel olarak tiroid ilacıyla etkileşebilir; öğünlerinizle ilacınızın arasını hekiminize ya da eczacınıza danışın. Tiroid ilacı ve öğünlerle ilgili sık sorulanlar levotiroksin ve kahvaltı saati yazısında anlatılıyor.

Kısırı öğüne çevirmek için yanına ne konur?

Kısır tahıl ağırlıklı bir tabaktır ve proteini düşüktür. Öğün yerine geçecekse tabağa protein ekleyin: haşlanmış yumurta, bir dilim beyaz peynir, bir kâse cacık ya da kısırın içine katılmış haşlanmış nohut olabilir. Beş altı kaşık kısır, marul yaprakları ve bu proteinlerden biri doyurucu bir öğün çıkarır. Haftalık plan içinde nereye oturduğunu görmek için Hashimoto diyet listesi sayfasına bakabilirsiniz.

Saklama ve gıda güvenliği

Kısırı kapaklı bir kapta buzdolabında tutun ve kısa sürede bitirin. Pişmiş taneyi tezgâhta uzun süre bırakmayın, ılır ılımaz buzdolabına alın. Pikniğe ya da güne götürecekseniz soğutucu çanta kullanın; ekşimiş kokan ya da yüzeyi köpürmüş kısırı yemeyin.

Ertesi güne kalacaksa domatesi ve salatalığı ana kaba karıştırmayın, her porsiyonda ayrı ekleyin. Glutensiz mutfakta kısırı karıştırdığınız kaşık, süzgeç ve kesme tahtasının ekmek kırıntısına değmemesine dikkat edin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Ekmek ya da hamur işi yedikten sonra sık sık şişkinlik, karın ağrısı, ishal oluyorsa, nedeni bulunamayan kansızlığınız ya da istemeden kilo kaybınız varsa gluteni kendi başınıza kesmeden önce hekiminize gidin. Çölyak kan testleri gluten yenmeye devam ederken anlamlıdır; önceden kesmek sonucu yanıltabilir. Çölyak tanısı aldıysanız glutensiz menüyü diyetisyeninizle birlikte planlamak lif ve vitamin açığını önlemeye yardımcı olur.

Bu kısırı da içeren üç günlük bir menü için glutensiz Hashimoto diyet listesi yazısına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Hashimoto tanım var, çölyak testim temiz; kısırı bundan sonra bulgursuz mu yapmam gerekiyor?

Gerekmez. Çölyak hastalığınız ya da hekiminizin saptadığı bir gluten duyarlılığınız yoksa bulgurlu kısır yemenizin bilinen bir sakıncası yoktur. Karabuğday ve kinoayı sofraya çeşit katmak için kullanabilirsiniz. Gluteni tamamen bırakmayı düşünüyorsanız önce hekiminizle çölyak testini konuşun, çünkü test ancak gluten yemeyi sürdürürken güvenilirdir.

Misafirlerim için glutensiz kısırı bir gün önceden hazırlarsam sulanır mı?

Doğru sırayla hazırlarsanız sulanmaz. Pişen taneyi salçalı karışım, baharat ve yağla birleştirip ağzı kapalı bir kapta dolaba koyun. Yeşillikleri, domatesi, salatalığı ve limonun yarısını servisten kısa süre önce ekleyin. Soğuk kısır tuzu ve ekşiyi daha az gösterdiği için sofraya koymadan önce tadına bakıp gerekirse tamamlayın.

Karabuğdayın tadını sevmedim; kısırda başka hangi glutensiz taneyi kullanabilirim?

İlk seçenek kinoadır, tadı nötrdür. Haşlanmış darı ve iri çekilmiş mısır yarması da gluten içermez, ama çölyakta paket üzerindeki glutensiz yazısını yine kontrol edin. Tahılsız bir tabak isterseniz rondoda ufalanıp kuru tavada kısa süre çevrilmiş karnabahar da kullanılabilir. Hangisini seçerseniz seçin salça ve ekşi ölçüleri aynı kalır.

Çölyağım var; bir davette ev sahibi glutensiz kısır yaptığını söylerse güvenle yiyebilir miyim?

Önce birkaç ayrıntıyı sormanız gerekir: kullanılan tanenin paketi glutensiz miydi, salçanın ve nar ekşisinin etiketi okundu mu, bulgurlu kısırla ortak kap ya da kaşık kullanıldı mı? Yanıtlar net değilse o tabaktan almamak en güvenli yoldur. Çölyakta az miktarda bulaşma bile şikâyete yol açabilir.

Kaynaklar

  1. Roy A ve ark. Prevalence of Celiac Disease in Patients with Autoimmune Thyroid Disease: A Meta-Analysis. Thyroid 2016 — otoimmün tiroid hastalığında çölyak sıklığı
  2. Krysiak R ve ark. The Effect of Gluten-Free Diet on Thyroid Autoimmunity in Drug-Naïve Women with Hashimoto's Thyroiditis: A Pilot Study. Exp Clin Endocrinol Diabetes 2019 — çölyağı olmayanlarda glutensiz beslenmeye dair küçük pilot çalışma
  3. NIDDK. Celiac Disease — glutenli tahıllar, çölyakta glutensiz beslenme ve tanı testleri

İletişim

Hashimoto'da sofranızı birlikte düzenleyelim

Tahlil sonuçlarınızı, ilacı hangi saatte aldığınızı ve gün içindeki öğün düzeninizi konuşarak size uygun bir sofra kuralım. Görüşme ofiste ya da görüntülü yapılabilir.