Hashimoto'da AIP diyeti mi, yalnız glutensiz beslenme mi?
AIP mi glutensiz mi sorusunda çoğu Hashimoto'lu için daha az kısıtlayıcı olan seçenek öne çıkar. AIP (otoimmün protokol) birçok besin grubunu geçici olarak çıkaran bir eleme diyetidir ve Hashimoto'daki tek çalışması 16 kişilik, kontrol grubu olmayan bir çalışmadır. Glutensiz beslenme çölyakta şarttır; AIP yalnız basit değişikliklerle geçmeyen şikâyetleri olan yetişkinlerde, diyetisyen eşliğinde ve kısa süreli düşünülür.
Yan yana karşılaştırma
Glutensiz beslenme tek bir bileşeni çıkarır. AIP ise glutenin yanında birçok besin grubunu da birkaç haftalığına sofradan alır, sonra tek tek geri ekler.
AIP'nin üç aşaması vardır: eleme, belirtiler hafifleyince bekleme ve besinlerin teker teker geri eklenmesi. Son aşama atlanırsa kişi gereksiz yere uzun süre kısıtlı beslenir. Glutensiz beslenmede ise çıkarılan tek bileşen bellidir ve yerine konacak tahıllar kolay bulunur.
| Ölçüt | AIP (otoimmün protokol) | Glutensiz beslenme |
|---|---|---|
| Ne çıkar | Tüm tahıllar, baklagiller, süt ürünleri, yumurta, kuruyemiş ve tohumlar, domates-biber-patlıcan-patates, kahve, alkol, şeker ve katkılı ürünler | Yalnız buğday, arpa, çavdar ve bunlardan yapılan ürünler |
| Ne kadar kısıtlayıcı | Çok yüksek; dışarıda yemek ve aile sofrası zorlaşır | Orta |
| Araştırmalar ne diyor | 16 kişilik kontrolsüz çalışmada yaşam kalitesinde iyileşme bildirildi; tiroid tahlillerinde anlamlı değişim görülmedi | Çölyakta şart. Çölyakı olmayan kadınlarda antikor düşüşü küçük bir öncü çalışmada bildirildi |
| İlaçla uyumu | Düzen değişince tahlil zamanını hekim belirler; ilacınızla besinlerin arasını hekiminize sorun | Çölyakta glutensiz beslenmeye geçince tiroid değerleri hekimce izlenir |
| Eksiklik riski | Yüksek: kalsiyum, D vitamini, lif ve protein çeşitliliği azalır | Lif, B vitaminleri ve demir |
| Sürdürülebilirlik | Düşük; uzun süre uygulanmaz, yeniden ekleme aşaması şarttır | Çölyakta ömür boyu; çölyak yoksa süreli deneme olarak |
| Kime uygun | Daha basit değişikliklerle geçmeyen şikâyeti olan, kısıtlamayı kaldırabilecek yetişkinler | Çölyak tanısı alanlar; glutenle şikâyeti belirgin artanlar |
| Kime uygun değil | Gebe ve emziren kadınlar, çocuk ve ergenler, düşük kilolular, yeme bozukluğu öyküsü olanlar | Çölyak tahlili henüz yapılmamış olanlar |
Hangisi kime? Karar ağacı
- Çölyak tanınız varsa: glutensiz beslenme yeterli ve zorunludur. Üzerine AIP eklemek için ayrı bir gerekçe gerekir.
- Hiç eleme denemediyseniz: önce sade bir düzenle başlayın. Akdeniz tipi beslenme çoğu kişi için yeterli bir başlangıçtır.
- Şikâyet yalnız sindirimle ilgiliyse: tek tek eleme (önce gluten ya da laktoz) AIP'den daha kolay sonuç verir. Bağırsakla ilgili bilinenler Hashimoto ve bağırsak yazısında.
- Yorgunluk ön plandaysa: diyetten önce demir, B12 ve D vitamini eksiklikleri araştırılır. Ayrıntısı Hashimoto ve yorgunluk yazısında.
- Basit adımlara rağmen şikâyet sürüyorsa: AIP diyetisyen eşliğinde, başlangıcı ve bitişi belli bir plan olarak konuşulabilir. Plan, hangi besinin hangi sırayla geri ekleneceğini de içerir.
- AIP sırasında kilo kaybediyor ya da halsizleşiyorsanız: eleme aşamasını uzatmayın; diyetisyeninizle geri ekleme aşamasına geçin ve durumu hekiminize söyleyin.
İkisinin de uygun olmadığı durumlar
Bazı kişiler için iki yaklaşım da gereksiz ya da riskli olur. Beslenme düzeni Hashimoto'nun çaresi değildir; hekim tedavisinin yerini tutmaz.
- Gebelikte ve emzirirken besin grubu elemek önerilmez; bu dönem için gebelikte Hashimoto diyeti sayfasına bakın.
- Yeme bozukluğu öyküsü varsa kısıtlayıcı diyetler kaygıyı artırabilir; destek önce bu konuda alınır.
- Hiçbir şikâyeti olmayan ve tahlilleri dengede olan kişide eleme diyetinin bilinen bir yararı yoktur. Bu durumda sade ve çeşitli bir sofra yeterlidir.
- Düşük kilolu ya da yakın zamanda istemeden kilo kaybetmiş kişilerde önce neden araştırılır.
- Tiroid ilacınızı hekiminizin tarif ettiği biçimde kullanmakta zorlanıyorsanız, şikâyetlerin kaynağı beslenmeden çok bu olabilir. Bunu önce hekiminizle konuşun.
Kaynaklar
- Abbott RD, Sadowski A, Alt AG. Efficacy of the Autoimmune Protocol Diet as Part of a Multi-disciplinary, Supported Lifestyle Intervention for Hashimoto's Thyroiditis. Cureus 2019 — Hashimoto'da AIP'yi inceleyen 16 kişilik, kontrolsüz çalışma
- Krysiak R ve ark. The Effect of Gluten-Free Diet on Thyroid Autoimmunity in Drug-Naïve Women with Hashimoto's Thyroiditis. Exp Clin Endocrinol Diabetes 2019 — glutensiz beslenme ve antikorlar (küçük çalışma)
- Osowiecka K, Myszkowska-Ryciak J. The Influence of Nutritional Intervention in the Treatment of Hashimoto's Thyroiditis. Nutrients 2023 — Hashimoto'da diyet müdahalelerinin kanıt düzeyi