Hashimoto'da çinko: eksiklik, besinler ve takviye

Saç dökülmesi, sık hastalanma ya da yaraların geç kapanması üzerine arama yapan Hashimoto'lular (halk arasında haşimato) selenyumun yanında çinkoyla da sık karşılaşır. Bazı ürünler çinkoyu tiroid desteği diye sunar. Önce bu mineralin vücutta ne yaptığına, sonra sofraya nasıl gireceğine bakalım.

Hashimoto'da çinko neden konuşulur?

Çinko, vücuttaki çok sayıda enzimin çalışmasına katılan bir mineraldir. Bağışıklık sistemi, yara iyileşmesi, tat ve koku duyusu için gereklidir. Tiroid tarafında hormon yapımında ve T4'ün daha etkin biçimi olan T3'e dönüşümünde görev aldığı düşünülür.

Tiroid hastalıklarıyla çinko arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmaların sonuçları birbirini tutmuyor. Bazı araştırmalarda çinko düzeyi düşük olanlarda tiroid sorunları daha sık görülmüş, bazılarında böyle bir bağ bulunamamış. Bu yüzden çinkoyu Hashimoto için bir çare gibi görmek doğru olmaz. Sofradaki amaç eksikliği önlemektir.

Çinko eksikliği belirtileri nelerdir?

Çinko eksikliğinde görülebilen şikâyetler başka birçok durumda da ortaya çıkar. Belirtilere bakarak eksiklik olup olmadığına karar vermek mümkün değildir; yine de şunlar dikkat çekebilir:

• İştahsızlık, tat ve koku almada değişiklik
• Küçük yaraların ve sıyrıkların geç kapanması
• Sık soğuk algınlığı ya da enfeksiyon
• Saç dökülmesi, tırnaklarda kırılma
• Ciltte kuruluk ya da döküntü

Bu şikâyetlerin çoğu tiroidin az çalışmasında, demir ve B12 eksikliğinde de görülür. Saç tarafını Hashimoto'da saç dökülmesi yazısında, demir ve B12'yi demir ve B12 eksikliği yazısında ayrıca anlattık.

Kimlerde çinko eksikliği daha sık olur?

• Et, tavuk ve balığı az yiyenler, vejetaryen ve vegan beslenenler
• Çölyak ya da emilimi bozan başka bir bağırsak hastalığı olanlar
• Uzun süredir ishal yaşayanlar
• Çok kısıtlı, düşük kalorili diyet yapanlar
• Gebelik ve emzirme dönemindeki kadınlar
• İştahı azalmış ileri yaştaki kişiler
• Mide küçültme ameliyatı geçirenler

Vejetaryen beslenen bir Hashimoto'luysanız çinkoyu demir ve B12 ile birlikte düşünmek gerekir. Örnek günler ve dikkat edilecek besinler vejetaryen ve vegan beslenenler sayfasında.

Çinko hangi besinlerde var?

Hayvansal besinlerdeki çinko bağırsaktan daha kolay emilir. Bitkisel kaynaklar da değerlidir, ama nasıl hazırlandıkları fark yaratır.

Bir gün şöyle kurulabilir: kahvaltıda haşlanmış yumurta, beyaz peynir ve tam buğday ekmeği; öğlen bir kepçe nohut yemeği ve yanında yoğurt; ikindi bir avuç badem; akşam fırında tavuk but ve bulgur pilavı. Bu düzende ayrı bir ürüne gerek kalmadan çinko gün boyu tabağa girer.

Kabak çekirdeğini tuzsuz, çiğ ya da hafif kavrulmuş seçin. Tuzlu çekirdek çinkoyla birlikte fazladan tuz da getirir; ödem ve tansiyon açısından bunu hesaba katın.

Bitkisel besinlerden çinko emilimi nasıl artırılır?

Tahıl ve baklagilde fitat (fitik asit) denen bir madde bulunur. Fitat çinkoya bağlanarak emilimini azaltabilir. Türk mutfağının alıştığımız bazı yöntemleri bu etkiyi hafifletir:

• Kuru baklagili bir gece suda bekletip suyunu dökerek pişirmek
• Ekşi mayalı ya da uzun mayalanmış ekmek seçmek
• Mercimek ya da nohudu filizlendirip salataya katmak
• Baklagil yemeğinin yanına yoğurt, ayran ya da bir parça peynir koymak

Islatma yöntemi, porsiyonlar ve gaz yapmaması için öneriler nohut, mercimek ve fasulye yazısında.

Hashimoto'da çinko takviyesi gerekir mi?

Dengeli beslenen ve eksikliği gösterilmemiş birinde çinko takviyesinin tiroid değerlerine yararı gösterilmemiştir. Takviye genellikle eksiklik saptandığında ya da emilimi bozan bir hastalık olduğunda gündeme gelir. Kullanıp kullanmayacağınıza tahlilinize bakarak hekiminiz karar verir; eczacınıza da danışın.

Çinko zararsız bir vitamin gibi görülse de fazlası sorun yaratabilir. Yüksek miktarda ve uzun süre alınan çinko, vücudun bakırı emmesini azaltabilir; bu da kansızlığa ve kemiklerin zayıflamasına yol açabilir. Mide bulantısı da sık bildirilen bir yan etkidir.

Evdeki kutuların etiketine bakın. Multivitamin, saç-tırnak ürünü, bağışıklık takviyesi ve boğaz pastili ayrı ayrı çinko içerebilir; hepsi bir araya gelince farkında olmadan fazla alınabilir. Takviyelerle ilgili genel çerçeve Hashimoto'da takviye yazısında.

Çinko tiroid ilacının emilimini etkiler mi?

Çinko çoğu zaman demir, kalsiyum ya da magnezyumla aynı tablette bulunur. Bu mineraller tiroid hormonu ilacının (levotiroksin) bağırsaktan emilimini azaltabilir. Mineral içeren bir takviye kullanıyorsanız bunu ilacınızı yazan hekime söyleyin.

İlacınızı hekiminizin tarif ettiği biçimde alın; kullandığınız mineral ürünüyle arasını hekiminize ya da eczacınıza sorun. Kullandığınız ürünün kutusunu bir sonraki görüşmeye yanınızda götürün.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Yaralarınız eskisinden belirgin biçimde geç kapanıyorsa
• Tat ya da koku almanızda yeni bir değişiklik fark ettiyseniz
• Sık sık enfeksiyon geçiriyorsanız
• Uzun süredir ishal ya da istemeden kilo kaybı yaşıyorsanız
• Kendi başınıza başladığınız çinko takviyesini haftalardır kullanıyor ve bulantı, halsizlik ya da solukluk fark ediyorsanız

Bu durumlarda çinkoyla birlikte tiroid değerlerinize, demir ve B12'ye de bakılması gerekebilir. Hangi tahlillerin isteneceğine hekiminiz karar verir.

Sık sorulan sorular

Hashimoto'yum, saçlarım dökülüyor; çinko takviyesi başlasam saçım toparlanır mı?

Bunu önceden bilmek mümkün değil. Saç dökülmesi çinko eksikliğinden olabileceği gibi tiroid değerlerinin dengede olmamasından, demir eksikliğinden ya da stresten de kaynaklanabilir. Eksikliği gösterilmemiş birinde çinkonun saça yararı belli değildir. Önce hekiminiz tiroid değerlerinize ve demir depolarınıza baksın; takviye kararını o tahlillerle birlikte versin.

Hashimoto'm var, her gün kabak çekirdeği yersem çinko ihtiyacımı karşılar mı?

Kabak çekirdeği çinko içeren değerli bir atıştırmalıktır, ama ihtiyacınızı yalnız ona yüklemeniz gerekmez. Yumurta, peynir, et, tavuk ve baklagil zaten gün içinde çinko getirir. Bir yemek kaşığı tuzsuz kabak çekirdeğini yoğurda ya da salataya katmak makul bir ölçüdür. Çekirdeğin kalorisi yüksektir; avuç avuç yemek yerine ölçüyü koruyun.

Hashimoto hastasıyım ve vejetaryenim; çinko eksikliği yaşar mıyım?

Risk biraz daha yüksektir, çünkü bitkisel besinlerdeki çinko daha az emilir. Bu, eksiklik yaşayacağınız anlamına gelmez. Baklagili ıslatıp pişirmek, ekşi mayalı ekmek seçmek, süt ürünü ve yumurtayı düzenli tüketmek fark yaratır. Halsizlik, saç dökülmesi ya da sık enfeksiyon gibi şikâyetleriniz varsa çinko, demir ve B12 tahlilleri için hekiminize başvurun.

Hashimoto'yum, kış boyunca bağışıklık için çinko pastili kullanabilir miyim?

Pastiller de çinko içerir ve başka takviyelerle birlikte alındığında toplam miktar farkında olmadan yükselebilir. Fazla çinko bulantı yapabilir, uzun dönemde bakır emilimini azaltabilir. Kullanmadan önce eczacınıza aldığınız diğer ürünleri ve tiroid ilacınızı söyleyin. Kullanıp kullanmayacağınıza hekiminiz karar verir; ilacınızla arasını eczacınız söyler.

Kaynaklar

1. Wei H ve ark. Effects of essential metals (iron, zinc, and copper) on thyroid diseases: a narrative review. Front Med 2026 — çinko, demir ve bakırın tiroid hastalıklarıyla ilişkisi; araştırma sonuçlarının tutarsız olduğu
2. Mikulska AA ve ark. Metabolic Characteristics of Hashimoto's Thyroiditis Patients and the Role of Microelements and Diet in the Disease Management: An Overview. Int J Mol Sci 2022 — Hashimoto'da mikro besin ögeleri ve beslenmenin yeri
3. NHS. Vitamins and minerals: Others — çinkonun görevleri, besin kaynakları ve yüksek miktarda takviyenin bakır emilimine etkisi