Hashimoto belirtileri nelerdir? Kadınlarda sık görülen işaretler

Hashimoto (halk arasında haşimato) çoğu zaman sessiz başlar. Tiroid bezi yıllarca yeterli hormon üretmeye devam edebilir; şikâyetler ancak hormon azalmaya başladığında ve çoğu kez öyle yavaş gelir ki kişi bunları işe, strese ya da yaşa bağlar. Aşağıda sık görülen belirtileri, kadınlara özgü işaretleri ve hekime ne zaman gidileceğini bulacaksınız.

Hashimoto'nun sık görülen belirtileri nelerdir?

Belirtilerin çoğu tiroid hormonunun azalmasından, yani tiroid yetersizliğinden (hipotiroidi) kaynaklanır. NHS ve British Thyroid Foundation'ın listelerinde öne çıkanlar şunlardır:

• Yorgunluk, halsizlik ve gündüz uyku hali.
• Başkalarının rahat olduğu ortamda üşümek.
• Hafif kilo alımı ve yüzde, göz çevresinde dolgunluk.
• Kabızlık.
• Kuru ve pürüzlü cilt, kırılgan tırnak, saçta incelme ve dökülme.
• Kas ağrısı, kramp ve eklemlerde sertlik.
• Keyifsizlik, unutkanlık ve dikkat toplamada zorluk.
• Seste kalınlaşma ya da boğuklaşma.
• Ellerde karıncalanma ya da uyuşma.

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına Hashimoto anlamına gelmez. Yorgunluk ve saç dökülmesi demir ya da B12 eksikliğinde, kabızlık lifsiz beslenmede, keyifsizlik uykusuzlukta da görülür. Değerleriniz normal olduğu hâlde süren yorgunluk için Hashimoto'da yorgunluk, saç için Hashimoto'da saç dökülmesi yazılarına bakabilirsiniz.

Boyunda bir değişiklik olur mu?

Bazı kişilerde tiroid bezi büyür ve boynun ön tarafında dolgunluk ya da şişlik fark edilir; buna guatr denir. Hashimoto'da bu büyüme genellikle ağrısızdır ve yavaş olur. Bazen boğazda bir baskı hissi, dar yakalı giysilerin rahatsız etmesi şeklinde kendini gösterir.

Boyunda hızla büyüyen, sert ya da ağrılı bir şişlik, yutkunmada veya nefes almada zorluk, geçmeyen ses kısıklığı ise beklenmemesi gereken belirtilerdir; aynı gün ya da birkaç gün içinde hekime görünün.

Kadınlarda Hashimoto belirtileri nelerdir?

Hashimoto kadınlarda erkeklere göre çok daha sık görülür. Yukarıdaki belirtilere ek olarak kadınlarda şunlar dikkat çekebilir:

• Adet düzensizliği ya da her zamankinden yoğun ve uzun süren adet kanaması.
• Gebe kalmakta zorluk.
• Cinsel istekte azalma.
• Doğumdan sonraki aylarda geçmeyen yorgunluk, çarpıntı, uykusuzluk ya da ruh hali değişimi.

Yoğun adet kanaması demir deposunu da düşürebilir. Böyle bir durumda yorgunluk ve saç dökülmesi iki ayrı nedenden birden gelebilir; ferritin ve kan sayımı bu yüzden tiroid tahliliyle birlikte istenebilir. Ayrıntı demir ve B12 yazısında.

Gebelik planlıyorsanız tiroid değerlerinizi önceden bilmek önemlidir; gebelikte tiroid ihtiyacı değişir ve takip sıklaşır. Bu dönemin beslenmesi gebelikte Hashimoto sayfasında. Menopoz yıllarında ise sıcak basması dışındaki yorgunluk, kilo ve ruh hali değişiklikleri hem menopoza hem tiroide bağlı olabilir; ikisini ayırmak için tahlil gerekir. Bu dönem için menopozda Hashimoto sayfasına bakabilirsiniz.

Çocuklarda ve gençlerde belirtiler farklı mı?

Çocuk ve ergenlerde yetişkinlerdeki belirtilere ek olarak boy uzamasında yavaşlama, okulda dikkat ve ders başarısında düşüş, ergenliğin gecikmesi görülebilir. Ailede tiroid hastalığı olan bir çocukta bu işaretler fark edilirse çocuk doktoruna danışılır. Bu yaş grubunun beslenmesi için çocuk ve ergenlerde Hashimoto sayfasına bakabilirsiniz.

Belirti olmadan Hashimoto olabilir mi?

Evet. Erken dönemde tiroid bezi hâlâ yeterli hormon ürettiği için hiçbir şikâyet olmayabilir. Tanı bazen başka bir nedenle yapılan kontrolde anti-TPO antikorunun ya da TSH değerinin yüksek çıkmasıyla konur. Bu yüzden belirtilerin olmaması Hashimoto olmadığınızı, belirtilerin olması da Hashimoto olduğunuzu göstermez.

Hashimoto tanısını ne koydurur?

Tanıyı belirtiler değil, hekim koyar. Hekim muayeneyle birlikte genellikle TSH ve serbest T4 ile tiroid antikorlarını ister; gerekirse tiroid ultrasonu yapılır. Sonuçlarınızı yorumlarken raporunuzdaki laboratuvar aralığına ve sizin durumunuza bakar. İnternetteki belirti testleri ya da listeler, bu yazı da dahil, yalnızca hekime gitmeniz gerekip gerekmediğini düşünmenize yardımcı olur.

Belirti günlüğü nasıl tutulur?

Kontrolde "son zamanlarda nasılsınız?" sorusuna net cevap vermek zordur; o gün iyi hissediyorsanız haftalardır süren yorgunluğu unutabilirsiniz. Basit bir günlük hekime çok daha somut bilgi verir. Bir defter ya da telefon notu yeterlidir:

Tarih	Belirti	Şiddet (1–5)	Not: öğün, uyku, ilaç, adet
4 Kasım	Öğleden sonra yorgunluk	4	Gece 5 saat uyudum, kahvaltı yapmadım
6 Kasım	Üşüme, kabızlık	3	Adetin ilk günü, su az içildi
9 Kasım	Çarpıntı, uykuya dalamama	3	İlaç her zamanki saatte, akşam iki fincan kahve

Günlüğü iki üç hafta tutup kontrole götürün. Not sütununa öğün, uyku, ilaç saati ve adet gününü yazmak, şikâyetlerle günlük alışkanlıklar arasındaki bağlantıyı görmeyi kolaylaştırır. Kullandığınız takviyeleri de listeye ekleyin; bazıları tahlil sonuçlarını etkileyebilir.

Hangi durumda hekime gidilir?

• Yukarıdaki belirtilerden birkaçı haftalardır sürüyorsa.
• Ailenizde tiroid hastalığı varsa ve açıklanamayan yorgunluk, üşüme ya da kilo değişikliği yaşıyorsanız.
• Gebelik planlıyorsanız ve daha önce tiroid tahlili yaptırmadıysanız.
• Doğumdan sonraki aylarda çarpıntı, aşırı yorgunluk ya da belirgin ruh hali değişikliği varsa.
• Hashimoto tanınız varsa ve tedaviye rağmen yeni belirtiler başladıysa.

İlk adım aile hekimi olabilir; tahlil sonucuna göre endokrinoloji bölümüne yönlendirilirsiniz. Tahlil ve takiple ilgili diğer yazılar tahlil ve takip bölümünde toplanıyor.

Sık sorulan sorular

Hashimoto'dan şüpheleniyorum; tahlil yaptırmadan önce glutensiz diyete ya da takviyeye başlasam olur mu?

Önce tahlil yaptırmanız daha doğru olur. Tanı konmadan başlanan diyet ya da takviye belirtileri değiştirebilir, bazıları tahlil sonuçlarını etkileyebilir. Örneğin biyotin içeren ürünler tiroid tahlilini yanıltabilir, glutensiz beslenme de çölyak testini zorlaştırır. Hekiminiz sonuçlara göre beslenmenizde neyin gerçekten değişmesi gerektiğini birlikte konuşabilir.

Hashimoto hastasıyım, ilaca başladım; belirtilerim ne zaman azalır?

İlaca başladıktan sonra değerlerin oturması ve doz ayarı birkaç hafta sürer. Yorgunluk gibi şikâyetler bu süre içinde yavaş yavaş azalabilir; saç ve cilt değişikliklerinde fark daha geç, birkaç ay içinde görülür. Kontrol tahlilleri doz ayarı için yapılır. Bir belirtiniz beklediğinizden uzun sürüyorsa bunu bir sonraki kontrolde söyleyin.

Hashimoto'm var ve arada çarpıntı oluyor; tiroid yetersizliği çarpıntı yapar mı?

Tiroid yetersizliği daha çok kalp atışını yavaşlatır. Hashimoto'su olan birinde çarpıntının tiroid değerlerinin dengeden çıkması, doğum sonrası tiroid iltihabı, kafein ya da kaygı gibi farklı nedenleri olabilir; nedeni hekiminiz ayırır. Yeni başlayan çarpıntıyı, özellikle ilacınızla ilgili bir değişiklikten sonra başladıysa, hekiminize söyleyin; göğüs ağrısı ya da bayılma hissi eşlik ediyorsa 112'yi arayın.

Hashimoto ile hipotiroidi aynı şey mi, raporumda ikisi de yazıyor?

Aynı şey değildir ama sık birlikte görülürler. Hashimoto, bağışıklık sisteminin tiroid bezine karşı antikor ürettiği bir otoimmün hastalıktır. Hipotiroidi ise tiroid hormonunun yetersiz kalması demektir. Hashimoto zamanla hipotiroidiye yol açabilir; ama Hashimoto'su olan herkeste hipotiroidi yoktur ve hipotiroidinin başka nedenleri de vardır.

Kaynaklar

1. NHS. Underactive thyroid (hypothyroidism) — tiroid yetersizliğinin belirtileri ve tanıda kan tahlili
2. British Thyroid Foundation. Hypothyroidism — belirti listesi ve tanı süreci
3. American Thyroid Association. Hashimoto's Thyroiditis — Hashimoto'nun kadınlarda sık görülmesi, guatr ve tanıda antikor tahlili
4. Alexander EK ve ark. 2017 Guidelines of the American Thyroid Association for the Diagnosis and Management of Thyroid Disease During Pregnancy and the Postpartum. Thyroid 2017 — gebelikte tiroid takibi ve doğum sonrası tiroid iltihabı
5. Li D ve ark. Association of Biotin Ingestion With Performance of Hormone and Nonhormone Assays in Healthy Adults. JAMA 2017 — biyotinin tiroid tahlil sonuçlarını yanıltabilmesi