Hashimoto ve gebelik: gebelikten önce, gebelikte ve doğumdan sonra tiroid takibi

Hashimoto (halk arasında haşimato) tanısı olan birçok kadın gebe kalır. Gebelikte önemli olan, tiroid takibinin gebelikten önce başlaması ve doğumdan sonra da bir süre devam etmesidir. Bu yazı o takvimi üç döneme ayırıyor: gebelikten önce, gebelikte ve doğumdan sonra. Bu dönemlerde ne yeneceğini ise gebelikte Hashimoto diyeti sayfasında ayrıca anlattık.

Gebelik planlarken hangi kontroller yapılır?

Planlama aşamasında endokrinoloji kontrolüne gitmek, ilk haftalara hazırlıklı girmenizi sağlar. Hekim genellikle TSH ve serbest T4'e bakar; anti-TPO daha önce ölçülmediyse onu da isteyebilir. Tiroid değerleri dengede değilken adet düzeni bozulabilir ve gebe kalmak zorlaşabilir. Bu yüzden amaç, değerleri hekiminizin sizin için uygun gördüğü düzeye getirmektir.

Gebelik planlayan biri için uygun TSH düzeyi, raporun yanındaki genel referans aralığıyla aynı olmayabilir; bunu hekiminiz kişiye göre belirler. Kontrolden çıkmadan şu soruları sorun ve cevapları not edin:

• "Gebelik anlaşıldığında ilacımla ilgili ne yapmalıyım, sizi nasıl haberdar edeyim?"
• "Gebelikte tahlillerim hangi aralıkla yapılacak?"
• "Kullandığım takviyelerden hangileri devam etmeli, hangileri bırakılmalı?"

Son tahlil sonuçlarınızı tarihleriyle bir sayfada toplamak bu görüşmeyi kısaltır. Raporu okumayı kolaylaştıran tablo Hashimoto tahlilleri yazısında.

Folik asit ve iyot ne zaman konuşulmalı?

Folik asit, gebelikten önce başlanan takviyelerin başında gelir. Ne zaman başlanacağını, hangi miktarda ve ne kadar süre kullanılacağını kadın doğum hekiminizle belirleyin. Bunu planlama görüşmesinde sormak, gebelik anlaşıldıktan sonra telaşla karar vermekten iyidir.

Gebelikte iyot ihtiyacı da artar. Evde tuz kullanıyorsanız iyotlu sofra tuzunu seçin. Amerikan Tiroid Derneği'nin gebelik kılavuzu iyot içeren takviyeleri de ele alır; ancak size böyle bir takviyenin gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir. Bu yüzden planlama görüşmesinde hekiminize sorun. Hashimoto'da fazla iyot da sorun yaratabileceği için deniz yosunu tableti ya da iyot damlasına kendi başınıza başlamayın. İyotun kaynakları Hashimoto ve iyot yazısında.

Gebelik testi pozitif çıktığı gün ne yapılır?

Bu günü önceden planlamak telaşı azaltır. Testiniz pozitif çıktığında yapılacaklar kısaca şöyle:

1. Endokrinoloji hekiminize aynı gün ya da ilk fırsatta haber verin. Gebelikte tiroid hormonu ihtiyacı çoğu zaman ilk haftalarda artar.
2. Hekiminiz planlamada size ne yapacağınızı önceden söylediyse ona uyun. Böyle bir talimat yoksa ilacınızı kendi başınıza artırmayın, azaltmayın, bırakmayın.
3. Hekiminizin istediği tahlil için tarih alın.
4. Kadın doğum hekiminize Hashimoto tanınızı ve kullandığınız ilacı söyleyin.
5. Gebelik vitamininiz demir ya da kalsiyum içeriyorsa, ilaçla arasının nasıl ayarlanacağını hekiminize ya da eczacınıza sorun. Kahvaltı tabağıyla ilgili öneriler tiroid ilacı ve kahvaltı saati yazısında.

Gebelikte tiroid takibi nasıl ilerler?

Bebeğin gelişimi, özellikle ilk aylarda, annenin tiroid hormonuna dayanır. Tiroidi Hashimoto nedeniyle az çalışan bir anne, artan ihtiyacı kendi bezinden karşılayamayabilir. Bu yüzden gebeliğin ilk yarısında tahliller gebelik dışındakinden daha sık yapılır. Tahlillerinizin hangi aralıkla yapılacağını hekiminiz belirler.

Gebelikte TSH için hedefler gebelik dışındakinden farklıdır ve hekimce konur. Bu yüzden gebelikteki bir sonucu eski raporlarınızla ya da laboratuvarın genel aralığıyla karşılaştırıp yorumlamayın. İlaç kullanmayan ama anti-TPO'su pozitif olan kadınlarda da tiroid değerlerinin gebelikte izlenmesi önerilir.

Levotiroksin, vücudun kendi ürettiği hormonun eşdeğeridir ve gebelikte kullanılır. Bulantılı sabahlarda neler yenebileceği ve gebelikteki tabak gebelikte Hashimoto diyeti sayfasında anlatılıyor.

Doğumdan sonra tiroid ilacı neden değişir?

Gebelikte artan hormon ihtiyacı doğumla birlikte azalır. Kılavuza göre gebelikte dozu artırılan kadınların çoğunda ihtiyaç gebelik öncesine döner. Bu yüzden hekiminiz doğumdan sonra ilacınızı yeniden düzenleyebilir ve birkaç hafta içinde bir tahlil isteyebilir.

Taburcu olmadan önce ilacı nasıl kullanacağınızı ve kontrol tarihini sorun; tarihi telefonunuza hatırlatıcı olarak kaydedin. Tiroid ilacı emzirirken de kullanılır. Emzirme dönemindeki beslenme için emzirme döneminde Hashimoto diyeti sayfasına bakabilirsiniz.

Doğum sonrası tiroidit nedir?

Doğum sonrası tiroidit, doğumdan sonraki ilk yıl içinde tiroidin geçici olarak iltihaplanmasıdır. Anti-TPO'su pozitif kadınlarda daha sık görülür. Çoğu zaman iki evrede ilerler: önce tiroid depoladığı hormonu fazla salabilir, ardından hormon düzeyi düşebilir. Bazı kadınlarda yalnız bir evre görülür.

• Fazla hormon evresinde çarpıntı, sinirlilik, sıcak basması ve kilo kaybı olabilir.
• Az hormon evresinde yorgunluk, üşüme, kabızlık ve ruh hâlinde düşüş görülebilir.

Birçok kadında değerler zamanla normale döner, bir kısmında ise tiroid yetersizliği kalıcı olur. Bu yüzden belirtiler geçse bile hekimin önerdiği kontrolleri sürdürün. Doğum sonrası tiroidit geçirdiyseniz sonraki gebelik planında bunu hekiminize söyleyin.

Hangi belirtide hekime gidilmeli?

Yeni doğum yapmış bir annenin yorgun olması beklenir; ama bazı işaretler kontrolü öne almayı gerektirir. Tiroidle ilişkili genel şikâyetler Hashimoto belirtileri yazısında da var.

• Dinlenince geçmeyen çarpıntı ya da el titremesi
• Uyuyabildiğiniz günlerde bile ağır halsizlik
• Kısa sürede belirgin kilo değişimi ya da aşırı üşüme
• İki haftadan uzun süren mutsuzluk, ilgi kaybı ya da kaygı

Bu şikâyetleri hekiminize açıkça anlatın; doğum sonrası ruh hâli değişikliklerinde tiroide de bakılması gerekip gerekmediğini hekiminiz değerlendirir. Kendinize ya da bebeğinize zarar verme düşüncesi olursa beklemeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin. Gebelikte ise şiddetli kusma nedeniyle ilacı alamadığınız günlerde hekiminize aynı gün ulaşın.

Sık sorulan sorular

Hashimoto'yum ve gebe kalmak istiyorum; tiroid ilacını kullanırken hamile kalmak bebeğe zarar verir mi?

Tiroid ilacı gebelikte de kullanılan bir ilaçtır ve vücudun kendi ürettiği hormonun eşdeğeridir. Kılavuzlar, gebelikte tiroid yetersizliğinin tedavisiz kalmamasının önemini vurgular. Gebelikten önce değerlerinizin hekiminizin uygun gördüğü düzeyde olması önerilir. İlacı gebelik nedeniyle kendi başınıza bırakmayın; doz kararını hekiminiz verir.

Anti-TPO'm yüksek ama TSH'm normal ve ilaç kullanmıyorum; gebelikte yine de takip gerekir mi?

Evet, genellikle gerekir. Anti-TPO'su pozitif kadınlarda gebelikte artan hormon ihtiyacı tiroidi zorlayabilir ve TSH yükselebilir. Bu yüzden gebelik anlaşıldığında hekiminize haber verin; tahlil aralığını o belirler. Doğumdan sonraki ilk yıl doğum sonrası tiroidit açısından da dikkatli olun ve kontrollerinizi aksatmayın.

Doğumdan üç ay sonra çok yorgun ve isteksizim; bu uykusuzluktan mı, tiroidden mi?

İkisi de olabilir; ayırt etmenin yolu tahlildir. Uykusuzluk ve doğumdaki kan kaybı yorgunluğu artırır, ama doğum sonrası tiroidit ya da ilaç ihtiyacındaki değişim de benzer şikâyet verir. Hekiminiz tiroid tahlillerinin yanında ferritine de bakabilir. İsteksizlik iki haftadan uzun sürüyorsa beklemeden başvurun.

İlk gebeliğimden sonra doğum sonrası tiroidit geçirdim; ikinci gebelikte bu tekrar eder mi?

Yeniden görülebilir. Bir kez doğum sonrası tiroidit geçirmiş olmak, sonraki doğumdan sonra da tiroidin yakından izlenmesi için bir nedendir; ama tablonun aynen tekrarlayacağı anlamına gelmez. Bu yüzden yeni bir gebelik planlarken önceki tabloyu hekiminize anlatın; gebelikten önce ve doğumdan sonra tiroid değerleriniz daha yakından izlenebilir. Belirtileri erken tanımak için ilk deneyiminizde neler yaşadığınızı not etmek işe yarar.

Kaynaklar

1. Alexander EK ve ark. 2017 Guidelines of the American Thyroid Association for the Diagnosis and Management of Thyroid Disease During Pregnancy and the Postpartum. Thyroid 2017 — gebelik öncesi hazırlık, gebelikte takip sıklığı ve hedefler, iyot, doğum sonrası ilaç düzeni ve doğum sonrası tiroidit
2. Jonklaas J ve ark. Guidelines for the treatment of hypothyroidism (American Thyroid Association). Thyroid 2014 — gebelikte artan tiroid hormonu ihtiyacı
3. NHS. Levothyroxine — tiroid ilacının alınışı ve takviyelerle arası
4. NHS. Iodine — iyot kaynakları